بش قارداش
بابا امان
شهر تاریخی بلقیس
عمارت مفخم

بش قارداش
بابا امان
شهر تاریخی بلقیس
عمارت مفخم

مثنوي

 

بگفت از عشق بازي كو نشانه         بگفتا عاشقان را نيست خانه

بگفتا عاشقان را چيست دلخواه       بگفتا انقطاع از ما سوي الله

بگفتا عشقبازان را غرض چيست     بگفتا اين قوم را قصد وغرض نيست

بگفتا تا كجا انجامد اين كار           بگفتا نيست پايانش پديدار

بگفتا عاشقان را مدعا چيست         بگفتا مدعاشان جز خدا نيست

بگفت اين راه را آيا بود خير          بگفتا سر بسر خيز است ولا غير

بگفتا دارد اين ره رنج بسيار           بگفت آري ولي آسان شود كار

بگفتا توشه جه بود در ره دوست     بگفتا انفصال از هر چه جز اوست

بگفتا در كجا بينم خدا را               بگفتا در دل بشكسته يارا

بگفتا عاشقان را خون شود دل        بگفتا دل كجاتا چون شود دل

بگفتا عاشقان بي دل چرايند           بگفتا دلربايان رلربايند

بگفتا خون جگر باشند عشاق         بگفتاخود چنين بستند ميثاق

بگفتا دائم اينها از چه مستند          بگفتا سر خوش از جام الستند

بگفتا حاصل از اين درد و غم چيست        بگفت اينجا مجال دم زدن نيست

بگفت اينجا نباشد شرك را راه      بگفتا كل شيي آيه الله

بگفتا بت پرستيشان بود خو         بگفتا روز وشب در نقش يا هو

بگفتا دل چرا بر نقش بندد          بگفت از نقش مست نقشبندند

بگفتا مهوشان را مي پرستند        بگفت آيينه مي جويند وهستند

بگفتا عاشقان روي نكويند          بگفت آري چنين آيينه جويند

بگفت::آيينه چه بود در مقابل       بگفتا باشد اين آرامش دل

بگفت آيينه را آخر شكستند        بگفت آيينهرا نشكسته مستند

بگفت آيينه اي باشد بهانه           بگفتا بس دراز است اين فسانه

بگفتا خوبرويا دلربايند              بگفت آيينه صنع خدايند

بگفتا گمرهي فاش است اينجا     بگفتا كلك نقاش است اينجا

بگفت آنان كه با روي نكويند      بگفتا پرتوانوار هويند

بگفتا ديدن حق مي دهد دست    بگفت از روي مه رويان سر مست

بگفت آخر نظر بازي حرام است         بگفتا كار بي اين نا تمام است

بگفتا عشق خوبان بت پرستي است      بگفتا گفته اند اما چنين نيست

بگفتا چيست لذت بخش انسان          بگفتا جان سپردن نزد جانان

بگفتا چيست خوشتر جان سپردن       بگفتا سر بپاي دوست مردن

بگفتا در دعا ار زخم آيداز دوست      بگفتا زخم ديگر لب را فرو بند

بگفتا بر چه آثار ونشانند                 بگفتا بس رئوف ومهربانند

بگفتا مهربان با كيستشان دل            بگفتا بر همه حتي به قاتل

بگفتا كس به دشمن مي شود دوست      بگفت آن را كه بر دل نقش ياهوست

بگفتا هيچ در دل كينه دارند                 بگفتا سينه چون آيينه دارند

بگفتا دشمني شان هست در كيش         بگفتا دشمن نفس بدانديش

بگفتا در بر ايشان چو نيكوست            بگفتا نيكويي با دشمن ودوست

بگفتا چيست  شان ز اسباب  اين كاخ      بگفتا سينه سوراخ سوراخ

بگفتا روز وشب اندر چه كارند           بگفتا رهسپار كوي يارند

بگفتا رسته از هر طعن ودقند              بگفتا قصه كوته مرد حقند

بگفتا بت پرستند چه در خو               بگفتا جلوه اي در نقش ياهو

بگفت اينها ضعيف وناتوانند              بگفتا عالمي را پشت بانند

بگفتا گمرهي باشد چنين عشق           بگفت اصل توحيد است اين عشق

بگفتا كفر باشد عشق بازي               بگف آري اگر باشد مجازي

بگفت البته مشكل باشد اين كار         بگفتا سخت سنگين است اين كار

بگفتا كيست حملش را مهيا              بگفتا كلها اشفقن منها

بگفتا گوي از (انا عرضنا)                بگفتا آه بگذار اين سخن را

بگفت از اين امانت چيست منظور           بگفتاز سر برانداز اين سخن دور

بگفت آخر مرا بنماي آگاه               بگفتا آه آه از اين سخن آه

بگفتا زين امانت گر زني دم             بگفت اجزاء دل مي پاشد از هم

بگفت آنان كه دل را ترجمانند          بگفتا عارفان نكته دانند

بگفتا خوش نوا كبود در اين فن        بگفتا عارفي در شهر بيژن

بگفتا عارف آيا مرد راه است              بگفت از اين نمد او را كلاه است

بگفت اميد دارد از خداوند                بگفت آخر شود البته خرسند

بگفت آخر رسد يارش به بالين           بگفتا يارب آمين يا رب آمين

بگفتا مي توان حقش ادا كرد              بگفت از حمل آن گردون ابا كرد

بگفتا كيست دل ها را مربي               بگفتا يا الهي انت ربي

بگفتا بينمش دائم مشوش                 بگفتا سينه اي دارد در آتش

بگفتا آه از اين عشق جگر سوز          بگفتا عاقبت عشق است پيروز

بگفت ازعشق برجان گشته ياري        بگفتا شيخ صنعان گشته خاري

بگفتا واله عشق مجاز است              بگفتا مطلب اينجا بس دراز است

بگفتا دارد آن هم شور پستي            بگفتا بلكه دارد بت پرستي

بگفتا واي بر او واي براو                بگفتا بيند از بت جلوه هو

بگفتا جد عارف بت شكن بود         بگفت آري ولي در عهد نمرود

بگفتا پس چرا او گشته گمراه          بگفتا گمرهي دارد نه والله

بگفتا مي رسد آخر به مقصود          بگفت آري رسد يا دير يا زود

بگفتا درد عارف بي علاج است        بگفت او را از اين درد ابتهاج است

 

 

اول دفتر بنام كردگار                         خالق وروزي ده وپروردگار

باد هر دم از خداوند ودود                  بررسول وعترت پاكش درود

خاصه بر آن كش خدا خوانده ولي         باب شهر علم پيغمبر، علي

يك حكايت را من از باب مثال             ساختم در عالم وهم و خيال

گر حكايت راست يا گروههي است        قصد ما ز اين قصه مطلب فهمي است

بشنو اكنون صورت افسانه را                ليك بيرون از صدف كن دانه را

رادمردي بود با من آشنا                      آشنايي خالص دور از چهره بود

علم وعرفان با عمل آموخته                 گنج ها در كنج دل اندوخته

نيك خوئي تازه روئي ژنده پوش           خلعت از تشريف كرمنا بدوش

منعمي در كسوت فقر وفنا                 مكرمي وارسته از كبر و ريا

سالكي چالاك ودورانديش بود           لاابالي وقلندر كيش بود

كهنه رندي سينه چاكي خرقه پوش      در خرابات حقيقت باده نوش

دامنش زآلودگي ها پاك بود              روز وشب در ره روي چالاك بود

در سلوك راه عشق آن مرد راه          آشنائي داشت با من چند گاه

ماه فروردين بد وايام عيد                پيش او رفتم به رسم بازديد

مجمعي ديدم زمردان خدا               يكدل ويكرنگ واخوان الصفا

خلوتي بي زحمت اغيار بود            هر كه آنجا بود با ما يار بود

اهل محفل را همه گفت وشنود        از مقام قرب واز كشف وشهود

از خرابات وز دير و خانقاه             وز مغان وموبد ومردان راه

ملك درويشي وفقر وفنا                نردبان بام وصل وارتقاء

بود بزمي جانفزاي دل فروز            با خوشي وخرمي بگذشت روز

در حضور ميزبان محترم                ما همه بوديم خوش دور از الم

ميزبان در فكر حال ميهمان            ميهمان جوياي فيض از ميزبان

ميزبان گفتارش از سير كمال           ميهمان را گوش بر حسن مقال

ميزبان مر ميهمان را دستگير            ميهماناز ميزبان منت پذير

ميزبان هم جان وهم جانانه بود        ميهمان مفتون صاحبخانه بود

هر كه در آن بزم ودر آن جمع بود              يك به يك پروانه آن شمع بود

من نشسته بودم اندر گوشه اي        تا از آن خرمن ستانم خوشه اي

خواستم زان رهبر ارباب دل           تا دري بگشايدم زابواب دل

گفتمش كي اهل دل را دلنواز         نيستند اهل دل از تو بي نياز

سالكان را همدم ومونس توئي        ميزبان ما در اين مجلس توئي

سالها باشد كه دمساز توأم             همدم وهم بزم وهمراز توأم

ز آنچه در راه حقيقت ديده اي       يا كه از مردان حق بشنيده اي

از براي من بگو اي نيكخواه          تا مگر يابم سوي مقصود راه

كرده اي در راه حق بيني سلوك     نشستهاي لوح دل از رنگ شكوك

آن كساني را كه در ره ديده اي          رسم وراهي را كه خود بگزيده اي

حاصل اين كوشش و اين جستجو      منتي بر من نه وبا من بگو

آن حكيم نكته سنج نكته دان            منعم ومسكين نواز ومهربان

زابتداي سير خود تا انتها                 نقل كرد وشرح داد از بهر ما

گفت تا بشناختم چپ را از راست     دل به درد عشق از آندم مبتلاست

رفت تا زايام عمرم هفت سال          يافت در دل آتش عشق اشتعال

ز اين دل پر درد غم پرورد من         هر زمان افزوده شد بر درد من

در پي تسكين دل بودم مدام            روز وشب از هر طريق وهر مقام

سال عمرم چون گذشت از يازده      دل شد از سوداي عشق آتشكده

هر دم افزودن گشت عشق وصبر      دم بدم افزوده غم بر روي غم

خواستم كزراه تحصيل علوم               ره شود پيدا رهد دل از هموم

چند گاه از خدمت طلاب علم            باز گردد بر دل من باب علم

كز طريق درس وبحث وقيل وقال         راه روشن گردد ويابم مجال

پس به سوي مدرسه مسرور وشاد          رفتم وگفتم ميسر شد مراد

بي خبر كين بود فكري بي اساس          بر خلاف آن چه مي كردم قياس

درس خواندم سالها در مدرسه              ز آن نديدم حاصلي جز وسوسه

همچنين از مسجد واز خانقاه               جانب مقصد نبردم هيچ راه

خواستم حاجت ز اهل ارتياض            همچنين ماندم به حال انقباض

در بر هر عابد پرهيزگار                     رفتم و حاصل نشد دل را قرار

كرد شدت حال استيصال دل              عرضه كردم بر فقيهاي حال دل

مفتيان شرع و ارباب عقول                حامي دين حافظ شرع رسول

عالمان عامل وصاحب ورع               تابعان دين وحق را متبع

مفتي ومستنبط احكام شرع              قبله اسلاميان در اصل وفرع

چشم اهل دين به ايشان روشن است            خاك پاشان سرمه چشم من است

شرح حال خود ز پيدا ونهضت         گفتم آنجا آنچه مي بايست گفت

مفتيان گفتند كين فكر خطاست        جمله سرسامي وماليخو لياست

گر تو را باشد بدين فكر اعتماد           مي كشد آخر به كفر وارتداد

بيم آن باشد كزين سوداي خام           افكنندت صوفيان آخر بدام

هر كه عرفان مشرب است واهل حال             زودتر افتد در اين چاه ضلال

وارهان فكر وخرد را زاشتباه             تا نگردد دانش ودينت تباه

كرده اي در مدرسه تحصيل ها          بوده اي در بحث قال وقيل ها

ز اوستادان علم دين آموختي            گوهر دانش بسي اندوختي

خوانده باشي لاجرم اخبار را            كافي وتهذيب واستبصار را

منحرف از شاهراه حق مباش           زاهل علم ودانشي احمق مباش

بيش از اين در راه ناداني مپوي        آنچه نتوان يافتن هرگز مجوي

آخر اين آروز حيراني است            اين روش گمراهي وناداني است

هر چه از آن پيشوايان جليل           مي شنيدم جمله بود از اين قبيل

كه سخن از ياس بود وگه ز پاس               آن نصيتحها كشيد آخربه ياس

بعد از آن رفتم به سوي خانقاه        تا شوم زاهل تصوف چاره خواه

با وجود منع چندين پيشوا              رفتم وحاجت نشد زانجا روا

در هم وپيچيده تر شد مسأله           گيركردم بين چندين سلسله

جملگي مر يكديگر را بر خلاف          يلعن بعض لبعض ز اختلاف

با لباس وشكلهاي مختلف                 همچنين هر يك بوصفي متصف

هر يكي خود را شمرده معتمد         ديگران را ناقص ومردود وبد

آن يكي گويد كه ره در پيش ماست              راه يابد هر كه او درويش ماست

وآنكه نبود بر طريق ورسم ما           گمره است وره ندارد با خدا

وان دگر گويد كه ره در پيش ماست             پيش ما از منطق وبر هان مگوي

نيست اين ره را به برهان احتياج         بايدت تسليم شد بي احتياج

وان يكي خود را ز تكميل سبال         خوانده كامل ديگران را بي كمال

هر كه او را موي سبلت بيشتر         خويش را دانسته او درويشتر

وان دگر گويد بنهاده بر سر تاج  فقر           گيرد از ديگر فقيران باج فقر

وان يكي با پوست تخت ومن تشاء          دم زد از عز تعز من تشاء

وان دگر مي نازد از كشكول فقر             وآنچه در ظاهر بود معمول فقر

دلق خلقان وتبرزين ونفير                     دارد اما نيست بر معنا خبير

با همين الفاظ كرده اكتفا                       نيست با اصل حقيقت آشنا

ياد دارد اصطلاحاتي زفقر                     بي خبر از معني الفقر فخر

شصت وشش گز در دهان دارد زبان                گويد او مرشد كشيد از من لسان

غيبت ودشنام وكذب وافتراء                 اين همه دارد به جز ذكر خدا

آن يكي دم از پياله مي زدند                 وان دگر فخر از رساله مي كند 

آن يكي گويد كه صاحب كسوتم           باشد اين كسوت مبارك خلقتم

كل سپرده باشد آن مرد دگر                 داغ بر باز و ولي دل بي خبر

آن يكي با افعي وبا كفچه مار               كرده درويشي خود را آشكار

وان دگر قفل شقاوت را كليد                دم زند از پيروي بوسعيد

مي زنند اينها دم از عشق وطلب            العجب ثم العجب يا للعجب

آخر از هر قطب در هر سلسله             بر دل من خورد مهر باطله

اين مثل بر حال من آمد درست            باز رحمت بر كفن دزد نخست

تا نبايد خاطري از ما گزند                 اين نكوهش بود از نا اهل چند

ورنه درويشي مقامي شامخ است         دارد اين هر كه در دين راسخ است

انتقاد ما زاصل فقر نيست                 بلكه از افراد نا اهل دني است

خاك پاي صوفي صاحب مقام            تو تياي چشم من باشد مدام

هركجا در هر طريق وهر كه هست             خوب آن خوب وبد آن هم بد است

قصد ما زين سر گذشت و اين بيان                نيست بر رد وقبول ضوفيان

غير از اين باشد مراد ومطلبم             ورنه من خود رند صوفي مشربم

در صف صافي ضميران صوفيم         غير معروفم ولي معروفيم

اعتقاد ومشرب وپندار ما                 سر بسر پيداست در اشعار ما

خواهي ار بشناسم زين بيشتر           بدهم از نام ونشان خود خبر

من كه سيرم در ره فقر وفناست               عارفم خوانند ونامم مرتضاست

از خراسان وديار مشهدم                    زاهل بجنورد وخراشا مولدم

نسبتم با خاندان مصطفاست               حضرت موسي ابن جعفر جد ماست

پير ما زاولاد اطهار علي است             شاه سيد نعمت اله ولي است

كرده روشن بهر ما آيين راه               نعمت اله ولي روحي فداه

باز گردم جانب مقصود خويش         تا چه بشنيدم از آن آزاده كيش

اين حكايت گر چه تنظيمش رياست             نقل قول از آن ريفق آشناست

گفت آن فرزانه مرد نيك خو            مي دويدم همچنان من سو به سو

 بودم اندر جستجو پنجاه سال           تا مگر يابم نشاني از رجال

بس كشيدم رنج وپيش آمد شكنج                زان شكنج ورنج ره بردم به گنج

عاقبت ديدم جواني خردسال           زاهل قرب ومحرم بزم وصال

بود مقصود دل من آن فتي              ديدمش بعد اللتيا واللتي

آن جوان از مردم بجنورد بود           مشرب او صافي وبي درد بود

نوجواني بود بجنوردش مقام           قامتش آزاده سروي خوش خرام

باطنش با نور علم آراسته               ظاهرش زآداب دين پيراسته

سرو سيم اندام نيكو چهر بود         طلعتش محسود ماه ومهر بود

در حقيقت بود با حق آشنا            در طريقت بود پيري رهنما

همدم دل محرم اسرار عشق           قلب پاكش مطلع انوار عشق

آتشي در دل ز عشق افروخته         شعله آن هستيش را سوخته

بنده حق بود بي شرك وريا           ما سوايش بنده فرمانروا

سينه اش را نورعلم آكنده بود        مسند ارشاد را زيبنده بود

بود با پيران كامل هم طراز             بي نيازاز غيروباحق در نياز

گر چه عزلت پيشه وگمنام بود              شهر بيژن را بدو آرام بود

با چنين پيرايه فهم وكمال             بود او تازه جواني خرد سال

نورس و با چهره اي چون ورد بود         تازه گلبرگ ترش بي گرد بود

آفتاب طلعتش سايه نداشت         عنبرش از مشك پيرايه نداشت

فاني اندر فقر ليكن در نمود        روي خوبش بي سواد الوجه بود

ديدمش روزي به مسجد در نماز                او نماز آغاز كرد ومن نياز

بود او گرم مناجات ودعا                          بر كف پا بودمش من جبهه سا

در چنين روزي كه دل زان يافت كام                        بود شهر الله ز ايام صيام

وقت خوش حال نكوئي داشتم                  با دل خود گفتگوئي داشتم

كين چنين وقتي مرا ز ايام سال                 ليله القدر است يا روز وصال

همچو روزي اي خداي دادگر                  روزيم فرماي يك بار دگر

يا اللهي انت كشاف الكرب                     عالم السري وغفار الذنوب

خوب يا بد هر چه هستم بنده ام                         روسياهم عاجزم شرمنده ام

ارمغاني در كف از بهرنثار                     نبودم غير از متاع افنقار

الغرض آن ماه مهر افزاي دل                 وان مقيم مسجد الاقصاي دل

آن فروزان اختر برج كمال                   گوهر تابنده درج كمال

چون مناجات ونمازش شد تمام            گفتمش بعد از تحيات وسلام

كي همايون طاير فرخنده فال                واي خجسته در درياي كمال

اندكي ز اسرار خود با من بگوي           جرعه اي بر من بريز از آن سبوي

لايق اسرار خود گردانيم                     بهره ور زان اندكي گردانيم

زين سخن در ورطه حيرت فتاد            سر به زانوي تفكر برنهاد

ساعتي از گفتگو خاموش بود               از سخن خاموش ودل پر جوش بود

پس بگفت اي طالب قرب وصال          من چه گويم در جواب اين سؤال

كي درآيد راز حق در گفتگو               هيچگه دريا نگنجد در سبو

باب دل بر روي هر كس باز نيست                هر كسي شايسته اين راز نيست

اندر اينجا عقل وهوش آورده اند         چشم وگوش ونطق لب بيكاره اند

آنچه نتوان گفت يا نتوان شنيد            در مقام قرب از آن نتوان رسيد

شرح قبض وبسط ومحو وبيخودي       مي گنجد در حروف ابجدي

دفتر دل دارد املاي دگر                    از حروف واز الفباي دگر

بر دلي كو محرم اين راز نيست          باب تعليم وتعلم باز نيست

طي نگردد راه دل با پاي عقل            عشق بندد راه را بر عقل ونقل

عقل را با وصف حق نيروي نيست               بحر را گنجايش اندر جوي نيست

نيست در ديوان عشق انشاي عقل                واندر آن لا يقرء است امضاي عقل

ليك از آن قدري كه بتوان با تو گفت            اندكي گويم زاسرارنهضت

تا زعهد كودكي دارم بياد                          عشق دارد با دل من اتحاد

سير من در راه عشق امروز نيست              بلكه از ايام وعهد كودكي است

بچه بودم دم ز پيري مي زدم                    دم ز پيري با دليري مي زدم

در همان جا جد وجهدي داشتم                با خداي خويش عهدي داشتم

گام همت در رهدل مي زدم                    پنجه با مردان كامل مي زدم

روز وشب در هر وي بشتافتم                  عاقبت مقصود خود را يافتم

چند روزي پيش از اين در اين مقام                   در همين مسجد همين ماه صيام

جذبه مطلوبه ارباب راز                          مر مرا بگرفت در راه نماز

خود چه گويم تا چه ديدم چون شدم                از جهان چند وچون بيرون شدم

برتر است اين مطلب از گفت وشنفت                   اينقدرها مي توانم با تو گفت

ز اولين تكبير وارستم زخويش               عالم نفي الصفات آمد به پيش

بر دل من چون گذشتم از صفات            پر توي افتاد از خورشيد ذات

پر تو اشراقي صبح وصال                     شد عيان از كشف سبحات الجلال

منكشف شد بر من اسرار وجود            هر يك از اشياء اناالحق گوي بود

مي زدند اشياء همه چون ارغنون           نغمه انا اليه راجعون

باز ديدم چون فوي تر شد شهود            كان همه خود بودم وجز من نبود

قطره ايدر بحر ما مي شد حباب            خيمه هستي مرا در روي آب

باز هم از قيد هستي وارهيد                 نيست گشت وخويش را ديگر نديد

شد بناي هستيش محو خراب              سوي اصل خويش بر گشت آن حباب

آهن تفتيده آتش خوي شد                  با همان وصف وهمان نيروي شد

تا زخود خالي شدم مانند ني                او نوزاد ازمن ومن هم ز وي

لا جرم من محو ذات او شدم               معني يا من هو الا هو شدم

قطره بودم داخل دريا شدم                 وز وجود قطره ايت لا شدم

قطره در درياي ذخار اوفتاد               يا سگي اندر نمكزار اوفتاد

از انانيت گذاشتم هو شدم                منچو از من رفت من هم او شدم

مدتي مجنون وشيدا آمدم                اين زمان ليلا سر اپا آمدم

سالها در راه حق سالك شدم           ملك هستي را كنون مالك شدم

بندگي كردم بسي بهر ملوك           بندگي مي خواهم از اهل سلوك

طي نمودم عرصه رب ارجعون        گويم اكنون يا عبادي فاعبدون

راز ديگر گفت كان بنهفتني است             در مكنون است آن ناسفتني است

گر بگويم زآنچه گفت آن ارجمند           سامع وقائل از آن يابد گزند

عارفا زين بيشتر در اين مقام          نيست جاي گفتگو تم الكلام

چون رسيد اينجا بيان آنجناب         گشت هنگام غروب آفتاب

آنگه از وي اذن رفتن خواستيم       جملگي زان انجمن بر خاستم

اذن بگرفتيم ورفتيم از حضور        با سر پر شور و قبلي پر سرور

در همينجا قصه او شد تمام          يادگاري ماند بهر ما مدام

شكر الله شد تمام اين داستان        وصف آن بزم وبيان ميزبان

سر گذشتي را كه ما كرديم نقل               بايدش سنجيد با ميزبان عقل

اين حكايت رهروان را راهنماست         بهر سالك نردبان ارتقاست

بس گهرهاي معاني سفته است               قصه زان نا گفتني ها است

رازهاي مكتتم اينجا بسي            گفته شد اما نه بهر هر كسي

بهر آن كو با حقيقت آشناست             اين صدف را دانه هاي پر بهاست

 

 

 

 

ز عارف گوش كن اين قصه نغز          حكايت بشنو از گردوي با مغز

ز باغ آوردند دهقان جوز بسيار            ببرد آن جوزها را سوي انبار

كشيد از باغ در انبار گردو                  نمود انبار را از جوز مملو

ميان جوزها گفت اي رفيقان               سخن بايد شنيدن از شفيقان

همانا مشفقم من جوزها را                نصيحت مي كنم اينك شما را

بدل دارد يكي رازي نهفته                 دل از دهقان باغ اين را شنفته

به باغ اين نكته با من گفت وقتي                   كه باشد در نهاد تو درختي

نه تنها در تو بل در ديگران هم          درختي منطويا هست مبهم

اگر چه اين سخن شيئ عجاب است              ولي در نزد ما صدق صواب است

ببايد كرد اين گفتار را فهم               كه تا از فهم هر يك خود برد سهم

چو گردوها شنيدند اين سخن را              نمودندش ملامت بي مهابا

كه اي دو عجب ديوانه اي تو            ز مغز وبخردي بيگانه اي تو

نباشد اين سخن شايسته ونغز           توئي در جمع ما گردوي بي مغز

تو بي وزني وبي مغزي وموهون                   شو از جمع اولو الالباب بيرون

بود گفتار تو بيهوده بي شك             لان لم تنته لنر جمنك

يم مواجي اندر جونگنجد                درخت جوز در گردو نگنجد

بس اين مطلب محال ونابكار            حديث كون گنجشك ومغاراست

ستمگر جوزهاي بدمنش ها              نكردند اكتفا بر سرزنش ها

ز جور جوزهاي بي مزيت               گشوده شد بر او دست اذيت

چنان مغلوب شد از دست ايشان                  كه يكسر مغز گردو شد پريشان

جفا كردند قوم بي تميزش              نمودند از تعصب ريز ريزش

ولي چون رفت گردو از ميانه           از او مشهور گرديد اين فسانه

شنيدند اين سخن را جوز چندي                  شد ايشان را بيان دل پسندي

درين ميدان جهانيدند توسن            كه مطلب را به خود سازند روشن

دو صف شد بسته در ميدان معنا               صفي پنهان وديگر صف هويدا

صف ظاهر دلير وفاش رفتند            به سوي كلبه نقاش رفتند

بخود نقش شجر هر يك كشيدند                پس آنگه نزد گردوها دويدند

وياهر يك به صيقل خويش را صاف         نمودي تا شدي مصقول وشفاف

زجاج آساهمه صاف ودل آرام         در آن ها منعكس مي گشت اجسام

ز اشجار وهم از اجسام ديگر          در آن ها منعكس مي گشت يكسر

روان گشتند سوي قوم آنان           كه اينك راز پيشين شد نمايان

زما ظاهر شدست آن راز منظور             كه تا امروز بر ما بود مستور

زعيش وكوشش واز نيك بختي             بود ما را مصاديق درختي

بگفتند ار شما مصداق نخليد         بري از دام كبر ورشك وبخلند

بما بخشيد گردو چند دانه            و يا از هيزم خود بي بهانه

بگفتندش نيايدهيچ از ما              به جز عكسي ونقشي نيست مارا

بلي ظاهر پرستي قيل وقال است              در آخر غالباً وزر وبال است

چوسر برداشتند آن قوم از نوم                ز(من خفت موازينه)بد آن قوم

ولي بشنو سخن از صف مخفي               چه آوردند در بازار معني

همه بر گرد يكديگر نشستند        اساس خودستائي را شكستند

چنين گفتند كي ياران همدم        ز ما بايد گشود اين عقد مبهم

نگردد مشكل كي ياران همدم                 بود حلال اين اشكال دهقان

كنون بايد به سوي باغ رفتن          به دهقان راز خود را فاش گفتن

روان گشتند يكسر جانب باغ              كه مطلب را بدو سازند ابلاغ

نهاده سر همه در راه تسليم          به دهقان جملگي كردند تعظيم

مهين استاد كل دهقان با حزم                  كه ديد آن جوزها را ثابت العزم

گرفت آن جوزها را پير دهقان                 بزير خاكشان بنمود پنهان

چو پذرفتند آنان خاكساري                 بروي خاكشان كرد آبياري

چو گردوهازصبروبردباري           پسنديدند بر خود خاكساري

به كوي عشق بگزيدند عزلت                نهاده تن به زير بار ذلت

 گذشتند از مني و خود پرستي               رهائي يافتند از قيد هستي

چنان قيد هستي جمله رستند          كه بر خود قالب هستي شكستند

شدند از پوست بيرون خرم ونغز          بدون پوست سرتا سرشده مغز

گرفتند آنچنان اوج كمالي          كه خود خرقه را كردند خالي

لباس هستي خود را بكندند       رداي كبر ونخوت را فكندند

شدند از خاك بيرون سبزو زيبا            شده هر يك چمن را زينت افزا

ز عنوانات جوزيت برستند              برآيين شجر ازخاك جستند

نموده سرهمه ازخاك بيرون            شده هر يك نهالي سبز وموزون

پس از چندي شجر گشتنديكسر                 ثمر بخش وعظيم وسايه گستر

چنان استبر گشتند وقوي چنگ                 كه بر آنها فضاي باغ شد تنگ

حكايت را رسانيدم بپايان               در اينجا ختم شد اسرار عرفان

اگر جوينده رازي ،همين بس                      وگر جويانه اي،برگردواپس

خود اين قصه است منهاج السعادت             بود در وي مفاتيح كمالات

نگردد هر كه با اين قصه مأنوس                  ازاو يكباره بايد بود مأيوس

شد ار نوش منت در كام جان نيش               نكوهش كن به عقل ودانش خويش

گر اين شربت به كامت ناگوار است            همانا ذوق فهمت نابكار است

نبخشد بوي گل گردرتوتأثير           ندارد باغبان باغ تقصير

اگر خواهي بري از بوي گل نفع                ز كامي را نما از خويشتن رفع

شود گر خنفسا از گل فراري         كمال است از براي گل،نه خواري

گر اين شكر به كام توست منفور               حما را با مداوا كن ز خود دور

شود از شهد محموم ارگريزان                   زياني نيست بر شكر فروشان

گر از روي حسد يا راه تقليد         بگفتار من آري طعن وتنقيد

ز تشويش تو وافسون بي جا         نخواهد ايستادن موج دريا

ز امداد حق واز نيروي فكر          بنظم آوردم اينسان قصه بكر

بود اين قصه مرآت حقيقت          در آن ختم است آيين طريقت

بزرگان كه در اسرار سفتند           بدينسان قصه اي جامع نگفتند

نه قصه بلكه عقدي از در است اين          هزاران آفرين را درخور است اين

سرود اين قصه را عارف بدلخواه           سپاس ذات حق الشكر لله

نه مقصودم از اينه خودستائي است         غرض شكر حق وواقع نمائي است