بش قارداش
بابا امان
شهر تاریخی بلقیس
عمارت مفخم

بش قارداش
بابا امان
شهر تاریخی بلقیس
عمارت مفخم

برجها

«برجهاي اسفيدان»

     روستاي اسفيدان در درون دره ژرفي كه پيرامون آن را كوهها و صخره‌هاي مرتفع احاطه نموده است، بنا گرديده. بر فراز كوههاي اطراف اسفيدان آثاري از برج‌هاي هفتگانه سنگي قديمي ديده مي‌شود كه معروف‌ترين آنها برج قارقه و برج قاريومالاق مي‌باشد. در جنوب شرقي روستا برج دو طبقه‌اي به ارتفاع 15 متر قرار داشته كه در سالهاي اخير ويران گشته مصالح به كار رفته در ساختمان برج‌هاي سنگ و ساروج بوده است. از برج (قارقه) يا كلاغ كه در شمال غربي روستا قرار داشته پايه‌هاي برج به قطر 4 متر و ارتفاع 15 متر باقي مانده است.

«برجهاي باغچق»

     باغچق در 8 كيلومتري شمال غربي بجنورد، بر روي دامنه ارتفاعات (خشكه زو) قرار دارد. در مركز روستا و در ميان خانه، دو برج چهار گوش جلب نظر مي‌كنند. اين برج‌ها از خشت و گل ساخته شده و اندازه هر ضلع آنها 5/5 متر و ارتفاع آن بيش از 6 متر و ضخامت ديوارها 80 سانتي متر مي‌باشد. برجها سه طبقه بوده و در بدنه آنها روزنه‌هايي سه گوش و مستطيل شكل براي تيراندازي و دفاع ساخته شده است. اين روزنه‌ها به شكل مايل تعبيه گرديده. به طوري كه مدافعان داخل برج از تيرهاي مهاجمان مصون بمانند. از روزنه‌هاي ديد بالا برج مي‌توان به مهاجماني كه خود را بپاي برج رسانده شليك كرد. در دوره قاجار باغچق داراي چهار برج بوده كه اكنون دو برج آن باقي مانده است.

«برج»

     در 2 كيلومتري شرق بجنورد در تپه‌هاي مشرف به باغ‌هاي ينگي قلعه و برج  بر روي تپه‌اي آثاري از بقاياي بنايي قديمي مشاهده مي‌شود. تنها قسمت بازمانده از بنا، برج چهارگوشي است به اضلاع 03/6، كه با خشت خام و گل ساخته شده است. ضخامت ديوار برج 90 سانتي متر بوده و چهار روزنه ديد به اطراف دارد. ارتفاع ورودي برج 03/2 و عرض آن 30/1 متر است. سقف و طبقه فوقاني برج فرو ريخته و ارتفاع باقي مانده بنا بيش از 6 متر است.

اين برج متعلق به دوره قاجار بوده و يادبودي است، از دوران نا امني و حمله مهاجمان به بجنورد و اطراف آن.

«برج هاي سيساب»

     در حد فاصل بجنورد و شيروان، در شرق روستاي سيساب و نرسيده به روستاي رضاآباد، برج‌هايي در دو سوي جاده ديده مي‌شود. اين برج‌ها متعلق به اواخر دوره قاجاريه بوده و «در زمان كلنل محمد تقي پسيان به عنوان قراولخانه مورد استفاده قرار مي‌گرفت.[1]»

«سنگر كوه كمر »

     در مركز روستاي كوه كمر واقع در 14 كيلومتري شرق بجنورد، بر فراز صخره‌اي، بنايي به چشم مي‌خورد كه به (سنگر) معروف است. اين سنگر سنگي يك متر ضخامت داشته و 3 متر قطر و 15 متر ارتفاع آن است. سنگر بر كليه راههاي ارتباطي روستا مشرف بوده و در گذشته از آن جهت ديده‌باني استفاده مي‌شده و تا اواخر دوره قاجار بعنوان سنگري براي دفع حملات تركمنها كارايي داشته است. به گفته اهالي، سه سنگر نيز بر روي تپه‌هاي اطراف روستا وجود داشته كه در حال حاضر ويران گرديده‌اند.

برجهاي از بين رفته

«برج منظر»

    برج منظر كه تنها برج ديده‌باني بجنورد در دوره صفويه محسوب مي‌شده، بر فراز تپه‌اي در شمال شهر ساخته شده بود. اين برج در مركز ارگ حكومتي قرار داشته و دور تا دور آن را حصار قلعه و خندق‌هايي فرا گرفته بود.

    «اين برج به شكل شش ضلعي، از خشت و گل ساخته شده و داراي پنج طبقه بوده است.[2]»

    در طبقات بالا پنجره‌هايي به چهار جهت گشوده مي‌شد كه از آن براي ديد‌ه‌باني و تيراندازي استفاده مي‌گرديد. پيدا شدن گلوله‌هاي توپ در زمينهاي مجاور برج حاكي از اهميت نظامي و سوق‌الجيشي «منظر» در مقابله با مهاجمان در سده‌هاي اخير بوده است. اين برج بيش از 12 متر ارتفاع داشته و (دو طبقه فوقاني منظر بر اثر اصابت صاعقه در سالهاي گذشته فرو ريخته.[3]

    اين بناي مستحكم تا دهه 40 هم چنان پا برجا بوده و در جريان احداث خيابان به كلي ويران گرديده است.

كتاب: بجنورد گذرگاه شمالي خراسان

احسان سيدي‌زاده ـ علي‌اكبر عباسيان

 

 

ص82   ص 83   ص 84   عكس دارد     



[1] . به استناد گفته آقاي هوشنگ شادلو

[2] . به نقل از آقاي علي اصغر رزاز .

[3] . به نقل از آقاي علي اصغر رزاز.