بش قارداش
بابا امان
شهر تاریخی بلقیس
عمارت مفخم

بش قارداش
بابا امان
شهر تاریخی بلقیس
عمارت مفخم

خان وخانه

     در شهرستان بجنورد همانند ساير نقاط ايران مكانهايي وجود دارد كه نام آنها از تركيب واژه «خان» يا يكي از صورتها ديگران با ساير كلما ت ساخته شده و براي ناميدن مكانها بكار ر فته است همچون «كريم خان» و «باز خانه» و

     اين واژه در كتاب مقدس زردشتيان بنام«اوستا» فراوان بكار رفته و مدا رك موجود نشان ميدهد كه واژه مذكور در اين سرزمين سابقه اي بس طولاني داشته و نه      تنهادر زما ن ساسانيان بلكه دوره هخامنشيان نيز از آن استفاده مي شده و در بين ايرانيان قبل از اسلام از واژه هايي بوده است عادي و رايج .

    اين كلمه و صورتهاي ديگرآن مانند «خانه» و «خاني» و «خانيك» و «خوني» [1] از ريشه «خن » اوستايي است كه به معناي چشمه و چاه آب و منبع آب مي باشد .

     در منظومه درخت آسوريك كه شعري است به خط و زبان پهلوي در بيت115 به صورت «خاني» آمده است:«گياه تازه خورم    از خاني آب سرد» و از نظامي داريم :«چشمه آب زندگاني بود     آب كوثرنه آب خاني بود.»[2]

     از آنجائيكه نام مكانها كمتر تحت تاثير هجومهاي سياسي و اقتصادي و فرهنگي و نظامي قرار گرفته تغيير مي يابند از اين روي به احتمال زياد بايد واژه«خان» و ساير اشكال آن در نام روستاها و مكانها به معناي چشمه بوده باشدنه«خان» تركي به معني «آقا » و« امير» كه از واژه هاي دخيل تركي بعد از آمدن تركها و مغولها و تاتارها وارد زبانهاي ايراني شده است. بنابراين گرمخان يعني چشمه گرم و بازخانه يعني باز و آشخانه و چرمغان و احتمالا سملقان و قزلقان نامهايي هستند ساخته شده از اشكال گوناگون«خان» اوستايي با واژه هاي ديگر. [3] 

صادق ناويافر- دكتراي زبانهاي باستاني  



[1] - گاو خوني ، رك: برهان قاطع  باهتمام دكتر معين ذيل واژه «خاني» و زير نويسها

[2] رك: دكتر ماهيارنوايي،منطومه درخت آسوريك، بنياد فرهنگ ايران،تهران 1346 .ص 80 . بيت 115

[3] - رك: دكتر بهرام فره وشي . فرهنگ پهلوي ، دانشگاه تهران .13552 .ص 74 معني واژه «باز» را گشادگي ميان هر دو دست آورده است. نيز، رك: برهان قاطع. به اهتمام دكتر معين