بش قارداش
بابا امان
شهر تاریخی بلقیس
عمارت مفخم

بش قارداش
بابا امان
شهر تاریخی بلقیس
عمارت مفخم

نگاهي به بناي بجنورد

با حمد و سپاس خداوند سبحان كه « علما و دانشمندان را براي يگانگيش به شهادت گرفت.»[1]در بين شهرهاي مختلف خراسان امروزي، از شهري سخن گفته مي‌شود كه به نسبت به بعضي از شهرهاي ديگر خراسان در مناطق قديم چندان اسمي از آن به ميان نيامده است. تحقيق و تفحص در مورد بجنورد به وقت زيادي نياز دارد و بدون كمك باستان‌شناسان نتيجة خوبي بدست نخواهد آمد و تحقيقات كتابخانه‌اي چندان گره‌اي از كار نخواهد گشود.

 هنگام مطالعة منابع در مورد بجنورد بيشتر به اسامي مناطقي مانند: جرمقان، جاجرم، سملقان، اسفراين و كالپوش بر مي‌خوريم و اين موارد نشان مي‌دهد كه به نوعي اين نواحي وابسته به هم بوده و بدون در نظر گرفتن وقايع در اين مناطق نمي‌توان به نتيجه‌اي رسيد. از طرفي چون اين نواحي تحت پوشش بجنورد در قرن اخير بوده‌اند ناچار بايد پذيرفت تاريخ بجنورد يعني تاريخ مناطق مذكور، چون هيچ وقت نمي‌توان  وقايع تاريخي را در يك منطقه محصور داشت بدون اينكه اين نواحي مجاور تحت‌الشعاع قرار نگيرد.

نگاهي به بناي بجنورد

  شهرستان بجنورد كه نام قديمي او « بيژن‌يورد، بزونجر، جرمقان و كهنه كند» مي‌باشد، از قدمت آن چندان اطلاع دقيق و صريحي در دست نيست. بجنورد فعلي تقريباً به سه قرن قبل بر مي‌گردد. بنا به گفتة مرحوم دكتر علي شريعتي شهرستان فعلي به زمان توليخان بر‌مي‌گردد، او مي‌گويد:

  «شهر كنوني بجنورد نو بنياد است و سه قرن بيشتر از عمرش نمي‌گذرد و توليخان دوم آن را بنا نموده است.»[2]

  توليخان كه در زبان محل «دل‌خان» است از حاكمان قديم بوده است. از هنگامي كه تزارهاي روس چشم طمع به ايران دوختند و همواره روياي آب‌هاي جنوبي ايران را در اذهان خود زنده مي‌كردند، سياست كوچ دادن قبايل و طوايف از طرف صفويان شكل گرفت و آنان به فكر سد دفاعي در مقابل تهاجم روس‌ها و ازبكان افتادند و احتمالاً از همين زمان است كه به اين ناحيه توجه شد و بناي جديد آن با جديت آغاز گشته است.

      با آمدن كردها به شمال شرق ايران، بافت جمعيت شكل تازه‌اي به خود گرفت و حكومت شمال خراسان به صورت قابل توجهي دگرگون گشت. بعدها در زمان قاجاريه اين ناحيه بيشتر مورد توجه گرديد و كم‌كم در رديف مناطق آباد و پرجعميت درآمد. به طوري كه در افتتاح مجلس اول در سال 1324 ه ق، حاج‌محمدحسين بجنوردي به عنوان نمايندة اين منطقه به مجلس راه يافت.

     بناي فعلي بجنورد در شمال جرمقان (معصوم‌زادة فعلي)‌ نهاده شد و آن طوري كه از اين گفتة سياحان بر‌مي‌آيد خانه‌ها يك طبقه و از گل و داراي بام‌هاي مسطح بودند و حاكم بجنورد در قسمت شمالي شهر كه هم اكنون آثار آن پا برجاست زندگي مي‌كرده است.



[1] ـ قرآن كريم ـ آل عمران /18

 

[2] ـ شريعتي ، علي ، راهنماي خراسان ، انتشارات الفبا ، چاپ دوم ، 1363 ، ص 187.