بش قارداش
بابا امان
شهر تاریخی بلقیس
عمارت مفخم

بش قارداش
بابا امان
شهر تاریخی بلقیس
عمارت مفخم

وجه تسميه اسفراين

       شهر اسفراين واقع در ْ57 وَ16 طول شرقي و ْ37 وَ07 عرض شمالي در 373 كيلومتري شمال غربي مشهد (مركز استان خراسان) با آب وهواي سرد كوهستاني و حدود 34161 نفر جمعيت.

     مهمترين آثار تاريخي اسفراين عبارت است از :

    شهر بلقيس (دورة صفويه) شهر نوشيروان معصوم زادة كوران.

وجه تسميه:

نگارشهاي مختلف نام «اسفراين» در منابع قديم و جديد:

      «سَبرايِن [1]…………………………………… Sabrayen

     «اِسپَرايِن»[2]Esprayen……………………………………

     «اِسفرائين»[3]…………………………………..  Esfaraen

    «بِسفِراين»[4]…………………………………… Besfarayen

      «اَسفرايين»[5]…………………………………… Asfaraein

    «اِسفرايين»[6]…………………………………… Esfaraein

       «اِسفرائِن»[7]…………………………………… Esfaraen

 

اصل نام «اسفراين»، اسپرآيين است و «اسپر» واژه‌اي فارسي است كه همان سپرمي‌باشد و « ايين» نيز به معناي رسم و عادت است، و چون اين شهر در بعضي ادوار در معرض تاخت و تاز اقوام مهاجم بوده، اين امر ايجاب مي‌كرده كه مردم با جوش وزره و سپر همراه باشند، لذا اين شهر موسوم به «اسپراين» شد كه به مرور زمان «اسفراين» گرديد.

  قول ضعيفي نيز اسفراين را از بناهاي اسفنديار مي‌دانند كه اين شهر به او منسوب است و به مرور زمان اسفنديار، اسفراين شده است.

      نام اولية اسفراين، «مِهْرجان» Mehrjan  يا «مِهرَجان»، Mehrajan  بوده كه معّرب «مهرگان» است م گويند كه كسري قباد اين نام را به سبب خرمي وزيبايي و خوش آب وهوايي به اين مكان داد. زيرا مهر بهترين فصلهاست و اين موضع نيز چنان است. [8] «مهرجان نام خود را از مهر، كه يكي از يزدان مهم مذهب زرتشت است گرفته باشد و «مهرجان» جايگاه زندگي مهر پرستان بوده است.

 

توكلي مقدم، غلامحسين .وجه تسمية شهرهاي ايران 



[1] - حدود العالم ، 7 الف،19ب.

[2] - بيهقي، 9/614.

[3] - يتيمه الدهر، 558 ؛ فرهنگ انجمن آراي ناصري، ذيل اسفراين .

[4] - تاريخ سيستان ، 251. ملك الشعراء بهار در پاورقي كتاب مزبور معتقد است كه : «ظاهراً بسفراين مخفف به اسفراين است ».

[5] - ياقوت ، 1/288 .

[6] - اعتماد السلطنه ، 1/ 75؛ برهان قاطع ، ذيل اسفراين .

[7] - لغت نامة دهخدا ، ذيل اسفراين.

[8] -ياقوت ، 1/228؛ ابو الفداء ، 448- 449 .