بش قارداش
بابا امان
شهر تاریخی بلقیس
عمارت مفخم

بش قارداش
بابا امان
شهر تاریخی بلقیس
عمارت مفخم

وجه تسمية شيروان

     در مورد نامگذاري شيروان و اين كه اصولاً چرا به اين آبادي « شيروان » گفته مي‌شود، عقايد و نظرياتي وجود دارد كه به ذكر سه مورد آن اشاره مي‌شود.

      1ـ نام شيروان منسوب به نقش شيري است كه شكل و شمايل آن در دامنة شمالي كوه اغزقاپوقلي[1] كه در امتداد شرقي كوه قراول چنگه[2]مشاهده مي‌گردد. اين دو كوه در نزديكي و جنوب شهر شيروان واقع و كلاً به شير كوه نيز معروف است. سنگهاي تشكيل دهندة شكل شير با ديگر سنگهاي كوه اغزقاپوقلي، از نظر جنس، نوع و رنگ متفاوت است و هر بيننده‌اي اين وجه تمايز « شكل شير » را به وضوح مشاهده مي‌كند.

     2‌ـ نام شيروان منسوب به شيرباناني بوده است كه در قرون گذشته در جنگلهاي منطقة شيروان به شكار و نگهداري شير اشتغال داشته‌اند. البته وجود درختان ارسي (سرو كوهي ) در حال حاضر به صورت تك درخت در دامنه‌هاي كوههاي شيروان اين موضوع را تأييد مي‌كند. چون شيروان از نظر معنا « مركب از شير + وان » است كه وان مساوي بان مي‌باشد يعني نگاهبان شيرها[3]. ( عكس1 )

     3- در منطقة شيروان به علت وفور باغهاي انگور و تهية كشمش كه يكي از محصولات عمدة باغداران محسوب مي‌شود در سابق ساختن شيرة خوراكي از انگور[4] در تمام باغها مرسوم بود براي اين منظور احداث محل خاصي به نام شيره‌خانه لازم بود كه اين شيره‌خانه‌هاي انگوري قسمتي به اسم چُرُخ[5] داشت كه در زير آن ناودان[6] قرار مي‌گرفت انگورها داخل چرخ ريخته مي‌شد وروي آن خاك مخصوص شيرة انگور ( شيرة تور پاخ ) مي‌ريختند و با پا زدن كارگرها انگورها را له مي‌كردند كه آب حاصل از انگور بوسيلة ناودان به ظرفهاي مخصوصي وارد مي‌شد و پس از ته‌نشين شدن آب انگور زلال شده را با حرارت دادن در ظروف چدني در روي دشت[7] و جوشاندن، آن را به انواع شيرة خوراكي تبديل مي‌كردند و چون سقف اين‌شيره‌خانه‌هاي انگور در باغها از چوب و گل و براي مقاومت بيشتر در برابر برف و باران به صورت شيرواني ساخته مي‌شد. عده‌اي از معّمرين اين بناهاي شيرواني گونه را وجه تسميّه شيروان مي‌دانند.

     البته با توجه به متون و اسناد تاريخي و قبور زرتشتي وآثار قديمي كه در بخش جغرافياي تاريخي به طور مشروح به آن اشاره خواهد شد، شيروان يكي از آباديهاي قديمي خراسان و وجه تسميّه آن همان نقش شيرسنگي در دامنة كوه اغزقاپوق‌لي شيروان است.[8]



[1] -  AghzeGhapaghteh    

[2] - GharavolChingah     در دامنة جنوبي كوه قراول چنگه شيوان آثار و بناهاي قديمي مشاهده مي‌گردد كه مربوط به دورة سلجوقيان مي‌باشد كه پايگاه سواران و قراولچيان بوده كه آثار مكشوفه اين موضوع را به اثبات مي‌رساند.

[3] - علي اكبر دهخدا . لغت نامه ، ج 31، ص 191.

[4] - در سالهاي اخير به علت بالا بودن مزد كارگران و زحمت زياد . باغداران شيروان كمتر به ساختن شيرة انگور مبادرت مي‌ورزند .

[5] - چرخ  Chorokh  قسمتي از شيرة‌خانه انگوري است كه خوشه‌هاي انگور را در آن جا ريخته و كارگران با پاي برهنه روي خوشه‌ها مي‌روند تا دانه‌هاي انگور له شده وآب آن از تفاله جدا گردد.

[6] - ناودان آب انگور را بوسيلة صافي از چرخ به ظرف ديگر منتقل مي‌كند تا شيرة تورباخ سريعتر باعث رسوب ناخالصيها گردد.

[7] - دشت اصطلاحاً به اجاق مخصوص گفته مي‌شود كه چدن برروي آن قرار مي‌گيرد .

[8] - نقش شير براي تمام افرادي كه ازطريق جادة آسفالته به شيروان وارد مي‌شوند كاملاً قابل تشخيص است.