بش قارداش
بابا امان
شهر تاریخی بلقیس
عمارت مفخم

بش قارداش
بابا امان
شهر تاریخی بلقیس
عمارت مفخم

سمنگان و تمدن چند هزار ساله

سمنگان كه امروزه آن را سملقان مي‌نامند  داراي لايه‌هاي تمدني بسياري است كه خبر از تمدن عظيم و درخشان اين مرز و بوم دارد .

     قديمي‌ترين اثري كه در اين شهرستان تا كنون شناسايي شده ، تپه قلعه ‌خان و شهر آوا مي‌باشد كه مربوط به هزاره چهارم پيش ازميلاد است . 

      آثار كشف شده از اين تپه خبر از مسكوني بودن آن مي‌دهد . مشخصه‌هاي سفالهاي منقوش به رنگ سياه مايل به قهوه‌اي با زمينه قرمز نشانه زندگي مردماني است . اين آثار بيانگر اين امر است كه شمال خراسان و منطقه سملقان در هزاره دوم و اول پيش از ميلاد بيشترين جمعيت را در خود پذيرا بوده وشاخه‌اي از اقوام هند و اروپايي يا آريايي كه ايران ويچ را در حوال خوارزم به قصد چراگاه و مرتع ترك كرده بودند از طريق كناره اترك راه مركز ايران را در پيش گرفتند . در سالنامه آشوري كه مربوط به قرن 7 ق .م مي‌باشد ، به اين منطقه اشاره شده است همچنين در دورة مادها و هخامنشيان نيز مانه و سملقان به عنوان بخشي از ايالت پارتها ، داراي اهميت اقتصادي و تجاري و سياسي بوده است .

    اشكانيان خود اهل اين مرزو بوم بودند؛ اشك اول كه سلسلة اشكانيان را در سال ( 250 ق.م )‌تشكيل داد، در آساك واقع در ولايت استوئين تاجگذاري كرد و برخي باستان شناسان مكان آتشكده آذر برذين مهر يا كشاورزان را در روستاي جغدي شقان مي‌دانند كه در جنوب سملقان قرار دارد . از دورة ساسانيان اثر منحصر به فردي كه در خراسان قرار دارد وكليساي اسپاخو از مهمترين آثار به جا مانده از دورة ساسانيان است، كه در شهر ستان مانه و سملقان قرار دارد اين اثر ، تمدن و اهميت فوق العاده اين منطقه درآن برهه از تاريخ نشان مي‌دهد . معماري بسيار جالب طاق‌هاي قوس‌دار زيبا ، سقف گنبدي ، قطر ديوارها و مصالح  بنا و نشانگر هنر و معماري و تمدن غني و عقايد مذهبي و فرهنگ خاص مردم اين منطقه است . همچنين وجود سردابه‌ها و گور‌هاي دسته جمعي كه در روستاي آرمادلو ، دشت ، اسپاخو ، كاستان ، چمن‌بيد ، زمان صوفي ، سيد‌ها و قرار دارد وبه صورت مكعب مستطيل و از گچ و ساروج ساخته شده است ، حاكي از وجود جعميت زياد اين مناطق در آن دوران مي‌باشد و عقايد مذهبي مردم آن زمان را به تصوير مي‌كشد .

    در روستاي اسپاخو و در نزديكي بنا سنگي كليسا ، در محوطه‌اي باستاني كه مربوط به قرن ( 7- 5 هجري قمري ) مي‌باشد ، آثار يك حمام خرابه به چشم مي‌خورد كه اگر چه اين حمام مربوط به دورة صفويه يا قبل از آن است ، اما آنچه كه جلب توجه مي كند ، و آنچه بسيار مورد توجه است وجود آثار باقي مانده از لوله كشي آب به وسيله لوله ‌هاي سفالي در داخل حمام مي‌باشد .

    در حقيقت وجد اين لوله كشي در آن زمان بيانگر اهميت فوق العاده اين منطقه در دورة اسلامي از نظر بهداشتي وتاريخي نشان مي‌دهد و ثانياً نشان دهنده اين است كه مردم متمدن و با فرهنگ در اين محل زندگي مي‌كردن و بيانگر فرهنگ و تمدن پيشرفته ساكنان اين منطقه مي‌باشد .

     مانه و سملقان به عنوان يكي از كهن‌ترين مناطق كشور . يكي از مهجورترين مناطق نيز به شمار مي‌رود .

     بيش از صدها اثر باستاني و لايه‌هاي تمدني اين شهرستان به علت بي‌توجه‌اي در زير خاك مدفون گشته و برخي نيز هنوز پابرجا مانده‌اند ولي هر ساله ، آثار و اشياء باستاني و تاريخي گرانبهايي از اين مكانها به وسيله افراد سود جو به غارت مي‌رود . اشيايي كه تحقيق وبررسي بر روي هر يك از آنها مي‌تواند برگي از تاريخ كهن ايت منطقه را براي آيندگان جلوه‌گر نمايد.

چهارشنبه 24 فروردين 1384

رضا احمدي

 كارشناس ارشد تاريخ