بش قارداش
بابا امان
شهر تاریخی بلقیس
عمارت مفخم

بش قارداش
بابا امان
شهر تاریخی بلقیس
عمارت مفخم

بجنورد قبل از اسلام

      هر چند در منابع قديم نامي از كلمة بجنورد نيست اما آثار و شواهد و دلايل عقلي حكم مي‌كند كه تمدني كهن در اين سرزمين وجود داشته است. يكي از دلايل، وجود رود اترك در شمال بجنورد كه جهت آن از شرق به غرب مي‌باشد هم‌چنين وجود قوچان در شرق به غرب مي‌باشد هم‌چنين وجود قوچان در شرق كه خاستگاه تمدني كهن است از طرفي و تپه‌هاي معصوم‌زاده بجنورد كه معروف به جرمقان است و تپة كهنه كند در شمال غربي بجنورد از سوي ديگر انشاءالله بعدها به كمك باستانشناسان روشن خواهد شد، حكايت از سرزميني قديمي دارد.

      وجود كوه‌هاي نسبتاً پيوسته در گرداگرد اين ناحيه كه چون حلقة انگشتر، بجنورد را مانند نگيني سبز محصور نموده‌اند و ارتفاعات، اين ناحيه شبيه كاسه‌اي سبز است احتمالاً بهترين پناهگاه براي مردم در روزگاران كهن بوده است و نيز غرب بجنورد كه منتهي به سملقان و چمن كالپوش و مراوه تپه مي‌شود و رودخانه‌هاي خوبي هم در آن مناطق جاري است خود به خود تمدن‌ها را به سوي خود جلب نموده است. هم اكنون وجود تپه‌هاي دست‌ساز در منطقة سملقان هم‌چون « تپة ملكان » در روستاي اسلام آباد و «لافي» در ملاحن و تپه‌اي در بين آشخانه و ملاحسن و تپه‌هاي روستاهاي «رسالت » و «مهمانك» نشان از اين دارند كه شايد احتمالاً رازي در آنجا نهفته باشد چرا كه روستاي «عزيزآباد»‌در مجاورت آن‌ها ، روستايي قديمي و داراي اشياء قديمي بنا به گفتة بزرگان است.

      در روزگاران اشكاني، بجنورد به دليل قرار داشتن بين ناحية آساك قبلي (قوچان ) و گرگان بي‌تأثير از اين تمدن نبوده است چنان‌كه در كتاب پايتخت‌هاي ايران آمده است:

     «شهرهايي چون «هيركانيان» ( محل زادگاه اشكانيان )‌، «تمبركس» (Tambrax) مركز حكومت سياسي و اداري اشكانيان از جمله پايتخت‌هاي تابستاني اشكانيان، بر طبق نوشته «پلي بي‌يوس» ( Polybious ) مورخ يوناني و بالاخره شهرهاي مهم اوليه اشكانيان، شهر معروف «سرنيكس» ( Syrinx  ) كه تا حدودي در شمال شرقي ايران شناسايي گرديده است». [1]

     مسلماً در زمان كوچ آرايي‌ها، پارت‌ها كه يكي از شاخه‌‌هاي آريايي بوده‌اند به علت سرسبزي شمال خراسان فعلي در حول و حوش اين نواحي ساكن گرديده‌اند و در زمان حملة اسكندر به شرق آسيا، وي بر طبق نقشه‌هايي كه در كتاب پايتخت‌هاي ايران موجود مي‌باشد ازاين نواحي گذر نموده است. در ادامه، توضيحي درمورد نقطة ثقل تجمع اشكانيان مناطقي مشخص گرديده‌اند كه از غرب و شرق در دو طرف بجنورد واقع‌اند.

     اين‌كه بتوان در زمان ساسانيان، اظهار نظري در باب اين منطقه نمود به طور قاطع نمي‌توان گفت اما آثاري كه در اسپاخو و گورستان‌هاي صليبي امامزادة‌ چمن بيد مي‌باشند احتمال وجود پادگان‌هاي نظامي را مي‌دهد.

     مي‌توان گفت كه قبل از اسلام سرسبزي‌ها، آبادي‌ها، ارتفاعات، رودخانه‌ها، وجود مراتع، آثار باستاني اگر چه اين ناحيه را شايد بالاتر از قوچان قرار ندهد حداقل در يك سطح قرار مي‌دهد. و اين خود با توجه به موقعيت بجنورد در بين گرگان و قوچان واقع است حاكي از تمدني كهن است.

 



[1] ـ كياني ، محمد يوسف ، پايتخت‌هاي ايران ، انتشارات سازمان ميراث فرهنگي ، 1374 ، ص 240 .