بش قارداش
بابا امان
شهر تاریخی بلقیس
عمارت مفخم

بش قارداش
بابا امان
شهر تاریخی بلقیس
عمارت مفخم

پارك ملي و منطقه محافظت شده ساريگل

تاريخچه

     توسعه تكنولوژي، رشد فزاينده جمعيت و به موازات آن استفاده غير عاقلانه از مواهب طبيعي لطمات شديدي را بر پيكره طبيعت و محيط زيست انساني وارد نموده است. اين حركت نابخردانه كه بدون توجه به اصول بهره‌وري پايدار و اصل پايداري اكوسيستم‌ها مسير خود را طي نموده تاكنون منجر به نابودي تعدادي از گونه‌هاي گياهي و جانوري گشته است.

     روند رو به رشد تخريب جنگلها، آلودگي درياها، انهدام مستمر گونه‌هاي گياهي و جانوري و نهايتاً تبعات ناشي از اين فرآيند‌ها جوامع مختلف را بر آن داشت تا نسبت به اين مسئله حساسيت نشان داده و حركت‌هاي آگاهانه و باز دارنده‌اي را جهت حفاظت و حراست از آنچه باقيمانده آغاز نمايند. به موازات اين حركت‌ها دولت‌ها بر آن شدند تا مناطقي از خاك كشور خود را به منظور حفظ و بقاي گونه‌هاي گياهي و جانوري تحت كنترل و حفاظت قرار دهند، و اين آغازي بود جهت ايجاد پارك‌هاي ملي و مناطق محافظت شده. اگر چه قرق كردن مناطقي از هر كشور از گذشته‌هاي دور تحت عنوان نخجيرهاي اختصاصي سلاطين و ملوك مطرح بوده و تحت كنترل و حفاظت قرار مي‌گرفته است، ولي آنچه كه امروز انسان را واداشته تا اين مناطق را كنترل نمايد نه فقط بحث شكار و سودجويي مطرح مي‌باشد بلكه هدف عالي‌تر آن حفاظت از اين گونه‌ها است كه امروزه در سايه تكنولوژي پيشرفته موجود شديداً آسيب‌پذير گشته است. منطقه ساريگل در تاريخ بيستم شهريور ماه سال 1353 به موجب مصوبه شماره 47 مورخ 20/9/52 با عنوان منطقه حفاظت شده شاه جهان رسما تحت حفاظت سازمان حفاظت محيط زيست قرار گرفت. پس از انقلاب از منطقه حفاظت شده شاه جهان به منطقه حفاظت شده ساريگل تغيير نام پيدا داد و از آذر ماه سال 1381 به موجب اصلاحيه مصوبه شماره 99 مورخ 21/6/81 شوراي‌عالي حفاظت محيط زيست به دو منطقه با عناوين پارك ملي ساريگل و منطقه محافظت شده ساريگل تقسيم شد. (محدوده امن منطقه حفاظت شده ساريگل به پارك ملي ارتقاء داده شد).

     ازآن تاريخ تا كنون منطقه شاهد تحولات مثبتي در روند افزايش گونه‌هاي گياهي و جانوري بوده، به گونه‌اي كه امروز يكي از مناطق شاخص نه تنها در استان بلكه در سطح كشور مي‌باشد.

عكس

 

     منطقه امن (پارك ملي) بر اساس مصوبات جاري 20 درصد مساحت هر يك از مناطق حفاظت شده به منظور تأمين امنيت بهتر و حوش و حفظ ارزش‌هاي اكولوژيكي آن تحت عنوان منطقه امن به طور كامل قرق گشته و حفاظت مي‌گردد. بر اين اساس در سال 1357 منطقه امن ساريگل با وسعت تقريبي 8000 هكتار مشخص و مورد تصويب قرار گرفت. حدود 14 سال قرق و حفاظت كامل اين منطقه سبب رشد غناي طبيعي آن گشته و به همين دليل در سال 1381 به خاطر ويژگي‌هاي با ارزش اكولوژيكي آن به سطح پارك ملي ارتقاء يافت و در حال حاضر نيز با همين نام تحت كنترل و مديريت مي‌باشد.

موقعيت جغرافيايي      

     منطقه ساريگل با موقعيت 76/57 تا 47/57 طول شرقي و 55/36 تا 08/37 عرض شمالي و با وسعتي معادل 28000 هكتار (پارك ملي ساريگل حدود 6000 هكتار و منطقه حفاظت شده حدود 22000 هكتار) در شرق شهرستان اسفراين واقع شده است حداقل فاصله آن با نزديكترين شهر يعني اسفراين حدود 8 كيلومتر و حداكثر آن حدود 35 كيلومتر مي‌باشد. بجنورد با 90 كيلومتر و سبزوار با 105 كيلومتر در فاصله‌هاي بعدي از اين منطقه قرار گرفته‌اند.

حد و حدود منطقه عبارت است از:

الف- حدود اربعه و جهات پارك ملي ساريگل شمالاًٌٌَُ‏‎ْْْ: از قله بل باقلي‏ در امتداد يال تا قله كركزو و از اين قله در امتداد شمال تا دره دهنه اجاق.

شرقاً: از دره دهنه اجاق پس از عبور از دره‌هاي تا قاره آرچلي، بالاندر تا تقاطع جاده قديمي نصرآباد.

جنوباً: از دره دهنه اجاق به طرف غرب و در مسير جوي آب قديم تا دره روستاي نصر آباد.

غرباً: از دره روستاي نصرآباد به طرف شمال تا دوآبي يان چشمه و از آن جا در امتداد دره تا قله بل باقلي.

ب- حدود و جهات اربعه منطقه حفاظت شده ساريگل

شمالاً: از اتصال جاده مالرو ايزي به نوشروان تا تلاقي با رودخانه سرچشمه، به طرف شرق در امتداد اين رودخانه پس از گذشتن از روستاهاي نوشيروان، دنج، قلعه سفيد، بيدواز، حسن آباد، اردغان تا اتصال آن با جاده مالرو كه تلخه يورد (كركز) در درهي اردغان به رودخانه سرچشمه (كليه اراضي روستاهاي فوق خارج از محدوده مي‌باشد.)

شرقاً: از اتصال جاده مالرو تلخه يورد به رودخانه سرچشمه به طرف جنوب در امتداد جاده مالرو كركزو از آن جا به طرف جنوب پس از گذشتن از قله بل باقلي در امتدا دره دو آبي، يان چشمه و دره نصرآباد و در امتداد اين دره تا روستاي نصرآباد.

جنوباً: از روستاي نصرآباد در امتداد جاده جيپ رو قديم ايزي به روستاي ايزي.

غرباً: از روستاي ايزي در امتداد همين جاده جيپ رو تا دره گاوكش و از اين محل در امتداد جاده مالروايزي به نوشيروان پس از گذشتن از گردنه آلبلاغ تا اتصال اين جاده با رودخانه سرچشمه اردغان.

نقشه

نقشه

راه‌هاي ارتباطي

     راه اصلي مشهد-  بجنورد- اسفراين- محيط باني ساريگل 230 كيلومتر جاده آسفالت

راه اصلي مشهد- سبزوار- گراتي-  محيط باني ساريگل 360 كيلومتر جاده آسفالت

راه‌هاي فرعي: اسفراين- پرتان- ايزي- ريشي-  نصرآباد- محيط باني ساريگل 30 كيلومتر جاده شوسه. اين جاده پس از عبور از روستاي نصرآباد به جاده جديد الاحداث و آسفالته بام اسفراين وصل مي‌شود.

     راه شوسه اسفراين به پرتان- پركانلو- دنج قلعه سفيد- اردغان، سرچشمه ( كه از اين راه در محل روستاي قلعه سفيد راه عشاير گنجدان وصل مي‌نمايد.) اين راه پس از عبور روستاي سرچشمه به سرخ قلعه و استخري و دوين و در نهايت به شهر شيروان وصل مي‌شود. از اين جاده كه تماماً شوسه مي‌باشد بين سر چشمه و سرخ قلعه جاده فرعي روستاي در پرچين  جدا شده كه پس از گذشتن از اين روستا به جاده عشايري ميدان جيك كه يكي از راه‌هاي نفوذ به منطقه مي‌باشد وصل مي‌شود.

سكونت‌گاه‌ها

     تنها سكونت‌گاه موجود داخل منطقه روستاي گنجدان با حدود 30 خانوار جمعيت مي‌باشد كه در شمال منطقه قرار گرفته است. اين روستا كه سال‌هاي گذشته و قبل از احداث جاده‌هاي عشايري تنها در فصل تابستان مورد بهره‌برداري قرار مي‌گرفت اخيراً علاوه بر افزايش جمعيت آن از حدود 5 خانوار به 30 خانوار دائمي گشته است. علاوه بر روستاي فوق مزرعه‌اي به نام ريشي در غرب منطقه و در دره‌اي با همين نام وجود دارد كه در فصل كشاورزي به صورت موقت توسط يك يا دو خانوار مورد سكونت قرار مي‌گيرد.

     از موارد فوق كه بگذريم تعارض سكونتي قابل توجهي در منطقه باستثناي اسكان موقت عشاير و دامداران طي فصل ييلاق ديده نمي‌شود.

رديف

نام روستا

بخش

جمعيت

نوع فعاليت

1

دهنه اجاق

بام وصفي آباد

1600

كشاورزي و دامداري

2

نصرآباد

بخش مر كزي

390

"      "

3

ايزي

بخش مر كزي

560

"       "

4

دنج

بخش مر كزي

165

"       "

5

بيدواز

بخش مركزي

 

"        "

6

حسن آباد

بخش مركزي

550

"        "

 و

نقشه

                                                                                                                                                             

محيط طبيعي

     مناطق طبيعي تحت حفاظت در حقيقت بخش‌هاي بكر و با ارزش طبيعي هستند كه به منظور حفظ تنوع زيستي و ادامه روند تكامل گونه‌ها در شرايط كاملاً طبيعي تحت كنترل قرار مي‌گيرند.بهره‌برداري از اين گونه مناطق در صورتي كه مجاز باشد بايستي به گونه‌اي اعمال گردد كه خدشه‌اي بر اين روند تكامل وارد نگردد و اصول پايداري اكوسيستم‌ها كاملا لحاظ گردد.

     پارك ملي و منطه حفاظت شده ساريگل كه مجموعه‌اي شاخص از اين نمونه‌ها در استان خراسان مي‌باشد، منطقه ايست با زيستگاه‌هاي متنوع كوهستاني مرتفع و سرد، تپه ماهورهاي معتدل و سطح كمي جلگه‌اي با اقليمي نسبتا گرم‌تر در مقايسه با نواحي كوهستاني منطقه.

ارتفاعات كوهستاني سرد منطقه

     اين ناحيه شامل ارتفاعات، آلبلاغ و تركان از رويشگاه‌هاي عمده گياه دارويي و صنعتي (باريحه)، تالاري چشمه پولاد. گنجدان، حوض امام وردي، قره طوقي، بيل باقلي، كلنگاه و لوشي بيني كه در بعضي از نواحي پوشيده از جنگل‌هاي ارس و زرشك و به طور پراكنده بيد وحشي و هم‌چنين از زيستگاه‌هاي مهم قوچ و ميش و كل  و بز و پلنگ هستند.

تپه‌هاي ماهور كم ارتفاع

     اين ناحيه بيشترين سطح مراتع ساريگل را تشكيل مي‌دهد و از بهترين مناطق زيستگاه قوچ و ميش اوريال و پلنگ است.

منطقه دشتي

     اين ناحيه شامل دامنه ايزي و ريشي است و سطح كمي از منطقه را شامل مي‌شود ( حدود 2000 هكتار) و زيستگاه حدود 25 راس آهو مي‌باشد.

     اختلاف ارتفاع بين پست‌ترين نقطه منطقه در دشت جنوبي(1250متر) و مرتفع‌ترين نقطه در كوهستان‌هاي جنوب (3050 متر) به حدود 1800 متر بالغ مي‌گردد و اين اختلاف ارتفاع اكوسيستم‌هاي متنوعي را در اين منطقه ايجاد نموده كه به تبع آن بر تنوع زيستي منطقه افزوده شده به طوري كه بسياري از گونه‌هاي گياهي مناطق گرم و سرد را در اين منطقه مي‌توان مشاهده نمود.

در كف دره‌ها گونه‌هاي درختي و درختچه‌اي زرشك، بيد انجير و گردو و در مناطق مرتفع گونه‌هاي ارس به صورت پراكنده و انبوه به وفور ديده مي‌شود.

     منطقه از تنوع جانوري نسبتاً خوبي برخوردار است و تقريباً تمامي گونه‌هاي ساكن در اين گونه مناطق در اين ناحيه ديده مي‌شود. از گونه‌هاي شاخص جانوري منطقه آهو در مناطق دشتي و كل و بز، قوچ و ميش و پلنگ را در مناطق كوهستاني و ماهوري منطقه مي‌نوان مشاهده نمود.

     كفتار، گرگ، گربه پالاس از ديگر گونه‌هاي شاخص منطقه مي‌باشند كه با توجه به خصوصيات هر گونه در زيستگاه‌هاي متفاوت منطقه ديده مي‌شوند.

     دوام برف قلل مرتفع نواحي كوهستاني منطقه جرينات سطحي خوبي را در اكثر منطقه تا اوايل تابستان برقرار نموده و پس از آن نيز نهرهاي نسبتاً پر آبي از تعدادي از دره‌هاي منطقه از تخليه چشمه‌ها در تمامي طي سال جريان مي‌يابدكه ويژگي با ارزشي را به دره‌ها بخشيده و چشم اندازهاي زيبايي را ايجاد نموده است. و حوش منطقه علاوه بر تنوع از كيفيت مطلوبي برخوردار است و به عنوان يكي از شكارگاه‌هاي خوب استان حتي ايران مورد توجه شكارچيان داخلي و خارجي بوده و مي‌باشد.

عكس

عكس

آب و هوا

     ساختار شكل زمين و تنوع توپوگرافيكي آن شرايط اقليمي متفاوتي را به خصوص از نظر نوع بارش در منطقه ايجاد نموده است. در نواحي شمالي آن كه كوهستان‌هاي مرتفع قرار دارد زمستان‌هاي سرد و طولاني و حدود 6 ماه از سال پوشيده از برف است در حالي كه بخش جنوبي منطقه از هواي نسبتاً گرمي برخوردار مي‌باشد. متوسط ميزان بارندگي در اين منطقه حدود 273 ميلي متر در سال گزارش شده است كه ماه‌هاي فروردين و مرداد به ترتيب با متوسط 5/46 و 7/1 ميلي‌متر حداكثر و حداقل ميزان بارندگي را طي دوره آماري 15 ساله داشته‌اند. نوع بارش به هر دو صورت برف و باران مي‌باشد. ماندگاري برف در قلل مرتفع منطقه تا اوائل شهريور ماه ادامه داشته و اين عامل جريان چشمه‌هاي زيادي را در اين منطقه باعث گشته است. توزيع زماني بارندگي كاملاً ناهمگن و بيشترين ميزان بارش در فصل زمستان با حدود 43 درصد مي‌باشد فصول بهار با 30 درصد، پائيز با 23 درصد و تابستان با حدود 4 درصد در مرتبه‌هاي بعدي قرار دارند. معدل درجه حرارت سالانه اين منطقه طي دوره آماري ياد شده حدود 8/13 درجه سانتي‌گراد گزارش گرديده است.

     تير و مرداد با متوسط 25 درجه سانتي‌گراد و بهمن با متوسط 8/1 درجه سانتي‌گراد به ترتيب گرم‌ترين و سردترين ماههاي سال را تشكيل مي‌دهند. معدل حداكثر و حداقل درجه حرارت به ترتيب در ماههاي تير با 2/32 و بهمن با 5/2- درجه سانتي‌گراد ثبت شده است.

     حداقل و حداكثر درجه حرارت مطلق براي اين منطقه به ترتيب در ماههاي بهمن با 5/16- درجه سانتي‌گراد گزارش شده است.

     متوسط روزهاي يخبندان طي سال حدود 87 روز و دي ماه با متوسط 28 روز يخبندان بيشترين زمان را دارا بوده است.

     ماههاي آذر با 69 درصد و تير ماه با 42 درصد به ترتيب حداكثر و حداقل متوسط رطوبت نسبي را داشته و مقدار متوسط سالانه اين پديده حدود 2/57 درصد طي دوره آماري 15 ساله گزارش گرديده است.

منابع آبي

     منطقه با توجه به ريزش خوب سالانه و نوع ريزش كه مخصوصاً طي فصل زمستان به صورت برف مي‌باشد. خوشبختانه از نظر منابع آبي با محدوديت مواجه نبوده و آب به عنوان يك عامل محدود كننده در اين منطقه مطرح نمي‌باشد. در اين منطقه علاوه بر فراواني چشمه‌ها كه از توزيع نسبتاً خوبي برخوردارند. تعدادي از دره‌هاي منطقه داراي جريان دائم با دبي‌هاي متفاوت مي‌باشند. اين وضعيت علاوه بر اين كه تنوع گونه‌هاي زيستي گياهي و جانوري منطقه را مخصوصاً از نظر پرندگان و حشرات گسترس دارد. چشم اندازهاي زيبايي را ايجاد نموده كه بر جاذبيت منطقه افزوده است. احداث سد بر رودخانه سر چشمه كه از مرز شمالي منطقه مي‌گذرد زيستگاه مناسبي را براي تعدادي از گونه‌هاي آبزي فراهم نموده است.

عكس

مهمترين چشمه‌هاي منطقه به شرح جدول زير مي‌باشد.

رديف

نام چشمه

موقعيت

1

آق چشمه

حاشيه شمال غرب منطقه

2

چشمه پولاد

غرب منطقه

3

چشمه چهل مرغ

مركزي غربي

4

چشمه تركال

مركزي شرق

5

چشمه آلبلاغ

مركز منطقه

6

گاو اركي

شمال شرق

7

چشمه ياق

جنوب شرق

8

شفتا لستان

شرق منطقه

9

چشمه كلوخي

جنوب شرق

 

و

 

عكس

   

نقشه

رودخانه‌هاي مهم منطقه به شرح زير مي‌باشد.

 رودخانه دهنه اجاق

      اين رودخانه از قلل جنوبي كركزو شروع شده در جهت جنوب ادامه يافته و پس از عبور از دره دقري و دهنه اجاق مورد استفاده كشاورزي روستاي دهنه اجاق قرار مي‌گيرد.

رودخانه نريماني

      اين رودخانه با آبي كم از كلوخي شروع شده و پس از عبور از شفالستان و گول ماران در درهي نريماني جاري شده و مزارع كشاورزي كلاته نريماني را آبياري مي‌كند.

رودخانه نصرآباد

     رودخانه‌اي بادبي كم از مردان شاه شروع شده و در جهت جنوب ادامه يافته و پس از عبور از دو آبي و سنگ ميس اراضي روستاي نصرآباد را آبياري مي‌كند.

رودخانه ريشي

     اين رودخانه از كلنگاه شروع شده و در جهت جنوب ادامه يافته و پس از عبور از زير علي اراضي ريشي و قهرمان آباد را آبياري مي‌كند.

رودخانه ايزي

     اين رو.دخانه از لوشي بيني در جهت جنوب شروع شده و پس از عبور از آبشار ايزي مقداري از اراضي كشاورزي ايزي را آبياري مي‌كند.

رودخانه كاويان

      اين رودخانه از رودخانه‌هاي پر آب است و از چهل مرغ شروع شده و در جهت غرب ادامه يافته و در محل روستاي دنج به رودخانه اردغان ملحق مي‌شود.

رودخانه گنجدان

      از روستاي گنجدان در داخل منطقه حفاظت شده ساريگل شروع شده و در جهت شمال ادامه يافته و در روستاس قلعه سفيد پس از مشروب نمودن اراضي گنجدان، قلعه سفيد و مقداري از بيدواز در محل قلعه سفيد به رودخانه اردغان مي‌پيوند.

رودخانه بازه حسن آباد

      اين رودخانه از ارتفاعات شمال كركزو شروع شده و در جهت شمال ادامه يافته پس از آبياري اراضي حسن‌آباد و بازه حسن آباد در محل روستاي حسن آباد به رودخانه اردغان وصل مي‌شود.

رودخانه اردغان

      اين رودخانه كه اخيراً سدي بر روي آن احداث شده و قسمتي از مرز شمال نطقه را تشكيل مي‌دهد از روستاي سرچشمه شروع شده و پس ازگذشتن از روستاي اردغان - بيدواز و دنج و نوشيروان پركانلو و حسن‌آباد چنار سوخته و شهر اسفراين ضمن آبياري اراضي كشاورزي كليه روستاهاي مسير تا پلنگ دره و مراغه را آبياري مي‌كند.

عكس

   

نقشه

زمين‌شناسي

     منطقه ساريگل در حاشيه جنوبي ارتفاعات آلاداغ كه در امتداد شرقي رشته كوه‌هاي البرز مي‌باشد قرار گرفته است و از سازندهاي دوران دوم شامل شيل و ماسه سنگ سبز رنگ (سازنده شمسك) همراه بارگه‌هاي ذغال (ژوراسيك تحتاني) آهك مارني و مارن‌هاي آمونيت‌دار (ژوراسيك مياني) آهك‌هاي كرم رنگ و توده‌اي ژوراسيك فوقاني (سازند لار) رخنمون دارند.  سازنده‌هاي آهكي اين دوران بويژه آهك‌هاي كرتاسه، در رابطه با منابع زير زميني حائز اهميت است. منطقه حفاظت شده ساريگل يكي از كوهستاني‌ترين مناطق خراسان است. تقريباً سراسر اين منطقه پوشيده از كوه، دره، تپه ماهور و مساحت كمي حدود دو هزار هكتار منطقه دشتي مي‌باشد كه شامل دامنه نوآباد باو و دامنه ريشي و ايزي است. مهمترين عوارض منطقه حفاظت شده ساريگل بشرح زير است.

الف- ارتفاعات ناحيه غربي

     اين ارتفاعات بوسيله دره‌هاي عميق از هم جدا مي‌شوند در غرب منطقه قرار گرفته و تماماً پوشيده از گياهان مرتعي و درختان پراكنده ارس و زرشك مي‌باشد مهمترين آنها عبارتند از ارتفاعات قري تخته و تركان كه مرتعي نسبتاً مسطح بوده و مورد استفاده دامداران در ييلاق مي‌گيرد. بلند‌ترين قله اين بخش چيل بخشيان با 2764 متر ارتفاع از سطح دريا و مهمترين دره منطقه دره ايزي م‌ باشد كه تا انتهاي دشت ادامه مي‌يابد.

ب- ارتفاعات ناحيه شرقي

     اين ناحيه را ارتفاعات قره طوقي، چشمه فولاد، حوض امام وردي، تلخه يورد شاوندر، خرمانك، ساريگل، كلوخي، قوچ قلاقي و بالاندر تشكيل مي‌دهد. اين ناحيه با داشتن چشمه‌ها و مراتع مشجر و زيبا از زيستگاه‌هاي بسيار مهم قوچ اوريال است.  بلندترين قله اين ناحيه كركزو با ارتفاع 2893 متر از سطح درياست و دره‌هاي آن عبارتند از:

دره دهنه اجاق

     دره‌اي است طولاني از كركزو شروع و در جهت جنوب تا به روستاي دهنه اجاق ادامه دارد اين دره در قسمتهاي  ساريگل، شاوندر، خرمانك پوشيده ازجنگلهاي ارس و زرشك و عمدتا گياهان گرامينه است و در حاشيه نهرها و رودخانه درخت بيد وحشي نيز مشاهده مي‌شود.

دره نصرآباد

     اين دره از مردان شاه شروع و در جهت جنوب ادامه يافته و دره نسبتاً طولاني است كه به دامنه نصرآباد ختم مي‌شود. اين دره در قسمتهاي مرتفع پوشيده از جنگل‌هاي ارس و زرشك است در حاشيه نهرها و رودخانه درختان بيد وحشي نيز مشاهده مي‌شود.

كج دره دهنه اجاق

     اين دره از تخته زير شروع شده و در جهت شرق ادامه يافته و به دهنه اجاق وصل مي‌شود.

دره نريماني

     اين دره از گول ماران شروع شده و در جهت جنوب ادامه يافته و پس از گذشتن از مرازع كلاته نريماني در محل تلاقي دره بابا قدرت با دره گنداب به دره باباقدرت وصل مي‌شود.

دره گنداب

     اين دره از ارتفاعات گنداب شروع شده و در جهت جنوب ادامه يافته و به دره باباقدرت وصل مي‌شود.

دره هوينده

     از ارتفاعات صياد شروع شده و در جهت جنوب ادامه يافته و بين باباقدرت و نصرآباد به جاده آسفالته بام اسفراين وصل مي‌شود.

دره حسن آباد

     از كركزو شروع شده و در جهت شمال ادامه يافته و پس از عبور از كلاته نهنگ و بازه حسن آبادبه دره اردغان ملحق مي‌شود.

ارتفاعات ناحيه مركزي

      اين ناحيه از نواحي ذكر شده قبلي صعب‌العبورتر بوده و شامل ارتفاعات آلبلاغ، تالاري، سريش، گوبالا، شراته، كلتگاه و قزل قلعه، صياد و كاويان مي‌باشد.

     و بلندترين قله آن به نام كلنگاه با ارتفاع 2797 متر از سطح دريا است ارتفاعات كلنگاه، قزل قلعه و دره گاويان تنها زيستگاه‌هاي كل و بز منطقه حفاظت شده ساريگل هستند و ساير نقاط اين ناحيه مخصوصاً ارتفاعات صياد و كلوخي و زول از زيستگاه مهم قوچ اوريال مي‌باشد. دره‌هاي مهم اين ناحيه عبارتند از:

دره گوشتي: دره‌اي است طولاني كه از گوبالا شروع شده و در جهت جنوب غربي ادامه يافته و به دامنه ايزي ختم مي‌شود.

دره ريشي: دره‌اي است طولاني و در بعضي از نقاط صخرهاي صعب‌العبور كه از كلنگاه شروع شده و در جهت جنوب ادامه يافته و پس از گذشتن از زيرعلي در ريشي خاتمه مي‌يابد.

دره سنجد: اين دره از ارتفاعات قزل قلعه شروع شده و در جهت جنوب ادامه يافته و به دامنه نصرآباد ختم مي‌شود.

دره گنجدان: اين دره از تالاري شروع شده و پس از گذشتن از مزارع گنجدان و يك لنگي به رودخانه اردغان وصل مي‌شود.

دره كاويان: دره‌اي است صخرهاي با مناظر زيبا و ارزش توريستي كه از چهل مرغ شروع شده و در جهت غرب ادامه يافته و در روستاي دنج به رودخانه اردغان وصل مي‌شود.

قله چيل بخشان: ارتفاع ان قله از سطح دريا 2764 متر و غربي‌ترين قله ساريگل است. اين قله از سمت مشرق مشرف و به مراتع تركان، گوركي، قري تخته و قرا نوشيروان و پركانلو و از سمت مغرب به مراتع لوشي بيني و ايزي و قرارپرتان و ايزي مشرف است.

مهمترين قلل پرك ملي ساريگل

قله بيل باقلي: ارتفاع از سطح دريا 2916 متر نسار آن مشرف به مراتع تالاري و جهل مرخ و گنجدان و آ فتاب روي آن مشرف به مراتع مردان شاه-  ساريگل خرمانك.

قله صياد: ارتفاع از سطح 2419 متر نسار آن مشرف به مراتع كلوخي، يان چشمه و آفتاب رو مشرف به مراتع قره آغاج، گنداب و ذوافغان.

قله كركزو: اين قله شرقي‌ترين و مرتفع‌ترين قله ساريگل بوده و ارتفاع آن از سطح دريا 2893 متر مي‌باشد. از شرق مشرف به مراتع چشمه پولاد، حوض امام وردي و از غرب مشرف به مراتع شاوندروخرمانك- دره كولي مي‌شود.

قله قوچ قلاقي: اين قله با ارتفاع 2441 متر از سطح دريا از شمال به مراتع ساريگل و كلوخي و از جنوب به مراتع گول ماران و از غرب به مراتع شفتالستان و از شرق به مراتع بالاندرو ملك يوري محدود مي‌شود.

قله قره داش: اين قله با ارتفاع 1775 متر از سطح دريا از جنوب به دامنه صياد و كج دره نصرآباد از شمال به تپه ماهورهاي نصرآباد از شرق به هويندره از غرب به دامنه نصرآباد محدود مي‌شود.

عكس

خاك‌شناسي منطقه 

     خاك كه از تاثير عوامل مختلف فيزيكي و شيميايي بر سنگ مادر ايجاد مي‌گردد، نقش عمده‌اي در زندگي موجودات كره زمين چه مستقيم و چه غير مستقيم ايفا مي‌كند. به طور مستقيم روي پوشش گياهي و به طور غير مستقيم روي زندگي جانوري و انساني موثر واقع مي‌شود. بدون خاك زندگي براي موجودات كره زمين مشكل و حتي غيرممكن خواهد بود. زيرا خاك مهمترين منبع تهيه مواد غذايي براي كليه موجودات زنده كره زمين محسوب مي‌شود.

خاك‌هاي منطقه ساريگل را مي‌توان به شرح زير تقسيم نمود:

خاك‌هاي كوهستاني منطقه

      اين نوع خاك‌ها عموماً داراي عمق كم با بافت درشت مي‌باشند كه بيشتر در مناطق مرتفع منطقه قابل مشاهده است. پوشش گياهي در اين خاك‌ها بسيار ضعيف است.

خاك‌هاي مناطق تپه‌اي: خاك‌هايي كم عمق تا نسبتاً عميق و سنگريزه‌دار و از نوع callanchej osols مي‌باشند.

فلات‌ها و تراس‌هاي فوقاني

     فلات‌هاي واريزه شكل با پستي و بلندي و بريدگي‌هاي نسبتاً زياد و فرسايش آبي متوسط تا زياد بر روي مواد مادري و مارنهاي‌گچي و نمكي قرار گرفته است و داراي شيب عمومي 6-3 درصد مي‌باشد. اين نوع خاك‌ها عموماً كم عمق تا كمي عميق بر روي مواد گچي و نمكي از نوع Cgpsic Regosols مي‌باشد. در اين نوع خاك پوشش گياهي كم و عمدتاً استپي بوده و اكثراً به عنوان چراگاه‌هاي عبوري مورد استفاده قرار مي‌گيرد.

 خاك‌هاي دشت‌هاي دامنه‌اي

     خاك اين دشت‌ها خيلي عميق تا نسبتاً عميق و تكامل يافته با بافت متوسط تا سنگين با تجمع آهكهاي ثانويه در بعضي قسمتهامي باشد. اين نوع خاك جهت زراعت آبي و باغات استفاده مي شود.

خاك‌هاي دشتهاي سيلابي

      خاك اين دشت‌ها داراي آبراهه‌هاي كم عمق موازي با شوري متوسط تا زياد و قليائيت بالا مي‌باشد. پوشش گياهي در اين نوع خاك را اكثراً گياهان مقاوم به شوري با تراكم كم تا متوسط تشكيل مي‌دهد.

واريزه‌هاي بادبزني شكل

      اين واريزه‌ها داراي سنگريزه بوده و از نظر فرسايش كم تا متوسط و داراي شيب‌هاي عمومي 2 تا 4 درصد مي‌باشند. اين نوع خاك كه تقريبا در تمامي نقاط منطقه كم و بيش مشاهده مي‌شود كم عمق تا نسبتاً عميق با بافت متوسط تا سنگين مي‌باشد.

پوشش گياهي 

     گياهان هر منطقه چه از نظر كميت و چه از نظر كيفيت و انواع تا حدود زيادي تعيين كننده تركيب جانوري آن منطقه مي‌باشند. علاوه برآن گياهان نقش موثري را از نظر ساختار اكولوژيكي هر منطقه، حفاظت خاك، نگهداري رطوبت و افزايش ميزان نفوذ پذير نزولات به عهده دارند.

     بخش زيادي از منطقه حفاظت شده ساريگل از رويشگاه‌هاي جنگلي مرتفع است كه در زيرا شكوب آن مراتع كوهستاني و ييلاقي قرار دارد. پوشش گياهي منطقه را گياهان يكساله پهن برگ گرامينه‌ها و گياهان چند ساله و بوته‌اي و بالشتي و .. تشكيل مي‌دهد.

     منطقه ساريگل با بيش از 200 گونه گياهي از تنوع نسبتاً مطلوبي برخوردار مي‌باشد. قسمت عمده گياهان منطقه را گونه‌هاي گلدار تشكيل مي‌دهد و از بازدانگان گونه شاخص در اين منطقه ارس مي‌باشد كه به صورت تنك تا پراكنده از ارتفاع حدود 1600 متر به بالا در سر تاسر منطقه مشاهده مي‌شود.

     فلور اين منطقه از نظر جغرافياي گياهي براساس تقسيم‌بندي مبين در منطقه رويشي ايران توراني واقع گرديده است. علي ايحال بخش عمده‌اي از منطقه از اقليم استپي سرد برخوردار است و جامعه گياهي آن خصوصيات اين اقليم را دارا مي‌باشد. باريجه، مهمترين گياه با ارزش منطقه ساريگل با اسم علمي Ferula gamosa  مي‌باشد گياهي است پايا از خانواده چتريان Umbellifera كه در اصطلاح محلي به آن قسني اتلاف مي‌شود و رويش‌گاه عمده آن آلبلاغ تركان مهرگه، در قسمت شمالي منطقه است. اين گياه داراي ساقه‌اي ضخيم به ارتفاع 1-2 متر و برگ‌هايي به طول 30 سانتي‌متر به رنگ سبزمايل به خاكستري و پوشيده از تارهاي ريز كوتاه مي‌باشد.

     گياه غالب منطقه درمنه مي‌باشد كه به صورت درمنه دشتي در قسمت جنوبي و درمنه كوهي در كوهستان‌هاي منطقه ديده مي‌شود. پس از درمنه گونه غالب كلاه مير حسن و گون مي‌باشدكه اين دو گونه گياهي عمدتاً در كوهستان‌هاي شمالي منطقه ديده مي‌شوند. در پوشش گياهي منطقه عوامل گوناگوني از جمله آب و هوا، خاك، توپوگرافي زمين و سازندهاي زمين‌شناسي تاثير زيادي دارند. به عنوان مثال كوهستان‌هاي پر شيب منطقه به دليل عدم وجود خاك مناسب از پوشش گياهي كمتر و دره‌هاي منطقه به دليل وجود خاك‌هاي آبرفتي مناسب از پوشش گياهي انبوه برخوردار مي‌باشد. در ساريگل جنگل به معناي واقعي وجود ندارد. در عين حال در برخي از دره‌ها و مناطق مرتفع‌تر منطقه گونه‌هاي جنگلي از       تنك تا نسبتا متراكم مشاهده مي‌شود. در اين جنگل‌ها درخت غالب درخت ارس مي‌باشد كه در گذشته‌هاي دور به صورت جنگل‌هاي انبوه در منطقه وجود داشته است. پس از ارس، زالزالك، زرشك و نسترن وحشي جزو درختچه‌هاي جنگلي محسوب مي‌شوند. طي سال‌هاي اخير با جايگزين شدن سوخت‌هاي فسيلي به جاي چوب خوشبختانه از فشار تخريب جنگل‌ها كاسته شده، ولي در عين حال هنوز هم بيشترين درصد سوخت دامداران را عشاير تشكيل مي‌دهد.

     مهمترين گياهان منطقه حفاظت شده ساريگل عبارتند از : كلاه مير حسن، گل قاصد، عيس گل، نسترن، علف هفت بند، آلبالو وحشي، توت روباه و

8 عكس

گياهان داروئي منطقه

     شناخت گياهان داروئي منطقه مورد مطالعه با توجه به كاربردهاي درماني آن از اهميت زيادي برخوردار است. داروهاي حاصل از اين گياهان با توجه به اثرات جانبي ناچيز آن‌ها مي‌تواند جايگزين مناسبي براي داروهاي شيميايي باشد.از جمله: اسفند، پونه، تلخه،گل گندم، خارشترو

جنگل‌هاي منطقه ساريگل

     سوابق حاكي از آن است كه در گذشته منطقه حفاظت شده ساريگل پوشيده از جنگل‌هاي انبوه ارس و زالزالك بوده است. كه اين جنگل‌ها توسط انسان جهت مصارف خانه‌سازي، سوخت و علوفه تخريب شده است، سقف 75% خانه‌هاي قديمي روستاهاي اطراف منطقه از چوب ارس ساخته شده است. در حال حاضر حدود 2000 هكتار از اراضي منطقه را جنگل‌هاي تنك از نوع ارس پوشانده است. پس از ارس گونه‌هاي زرشك و بيد وحشي بيشترين ميزان پوشش جنگلي را به خود اختصاص مي‌دهند.كه عبارتند از: ارس، بادامك، سنجد، ابريشم، بيد و

12 عكس
  گياهان سمي منطقه  

     گياهان سمي در منطقه موجب خسارت زيادي از جمله مرگ و مير و نابودي جانوران منطقه مي‌گردد. اين گياهان در بهار قبل از آن كه نباتات علوفه اي ديگر ظاهر شوند پديدار گشته و مورد چرا وراقع مي‌گردند و خسارت فراواني به بار مي‌آورند. شيوع و افزايش نباتات سمي در مراتع منطقه اكثراً به وسيله چراي مفرط انجام مي‌گيرد.

     چراي مفرط مراتع باعث نابودي گياهان مرغوب و جايگزين شدن گياهان سمي در آن منطقه خواهد شد. تعدادي از اين گياهان نيز به علت بوي شديد و تعدادي نيز به علت داشتن تيغ‌هاي برنده براي جانوران زيان آور مي‌باشند. گياهان سمي با وجود داشتن مضرات زياد نبايسيتي از بين برده شوند، زيرا در شرايط كنوني در منطقه اين گياهان كمتر مورد توجه چرندگان قرار گرفته و هنگام چراي مفرط نابود نمي‌شوند. باقي ماندن اين گياهان باعث جلوگيري از فرسايش خاك در منطقه خواهد شد. به جاي نابودي اين گياهان، مي‌توان با رعايت نكاتي از ازياد و تكثير آنها جلوگيري نمود. از جمله اين گياهان مي‌توان تلخه، زنبق، آلاله، ارزان، چوبك، لوبياي وحشي و

تنوع جانوري منطقه

     پارك ملي و منطقه حفاظت شده ساريگل و منابع آب نسبتاً فراوان از تنوع جانوري قابل توجهي مخصوصاً در گروه پرندگان برخوردار مي‌باشد. پستانداران اين منطقه اگر چه جزوگونه‌هاي استسنايي محسوب نمي‌شوند. و عموماً در ساير گستره‌هاي طبيعي كشور و خراسان نيز ديده مي‌شوند اما از تنوع نسبتاً خوبي برخوردارند. در سال‌هاي گذشته ناحيه دشتي منطقه كه در جنوب آن با حدود 2000 هكتار وسعت قرار  گرفته زيستگاه گونه حمايت شده آهو بوده و جمعيت زيادي از اين گونه در گله‌هاي متعدد پراكنده بودند، كه طي سال‌هاي اخير به علت گسترش روستاها و چراي مفرط دام و تخريب، زيستگاه تقريباً از بين رفته است. قوچ و ميش منطقه از نوع اوريال بوده و تا حدودي توانسته است خلوص خود را حفظ نمايد و اين گونه كه زيستگاه آن در كشور محدود به نواحي شمال شرق و عمدتاً خراسان مي‌باشد در اين ناحيه از جمعيت نسبتاً پايداري برخوردار گشته است.

بي‌مهرگان اين منطقه مورد بررسي كامل قرار نگرفته‌اند و اگر مطالعه‌هاي انجام شده موردي و به صورت محدود بوده است آنچه مسلم است اعظم بي‌مهرگان منطقه را بندپايان تشكيل مي‌دهند. هر چند در اطراف چشمه‌ها مواردي مثل حلزون‌هاي آبزي و خشكزي ديده مي‌شود.

     در ميان بند پايان گونه‌هايي از عنكبوتيان و عقرب‌ها و از رده حشرات گونه‌هايي از راسته‌هاي زنبورداران، دوبالان، راست بالان، پروانگان، بال پوشان به وضوح و فراواني قابل مشاهده مي‌باشند. آب‌هاي داخلي منطقه از نظر تنوع ماهيان غني نمي‌باشند البته در اين ارتباط مطالعه جامعي هم صورت نگرفته است. علي ايحال بعضي از انواع ماهي در آب‌هاي منطقه و مجاور آن از خانواده كپور ماهيان Cobitidae ديده مي‌شود. كه دو گونه Nomalaptuhus و N.Cristatu از جنس Noemacheilus بيشترين فراواني را دارا مي‌باشند.

     از جمله مهم‌ترين پستانداران و پرندگان منطقه ساريگل پلنگ، كفتار، گرگ، روباه معمولي، گربه وحشي، قوچ اوريال، كل و بز، آهو كبك، تيهو، سيه سياه هستند و برابر آخرين سرشماري سال 81 جمعيت قوچ و ميش منطقه 1814 راس برآورد گرديده است.

     منطقه از نظر بي‌مهرگان نيز بسيار غني و از تنوع گسترده‌اي برخوردار مي‌باشد. اگر چه اين گروه مورد مطالعه قرار نگرفته، در عين حال بي‌مهرگان زيادي مانند عقرب‌ها و رتيل‌ها و در منطقه به وضوح قايل مشاهده هستند. از مهره‌داران منطقه پرندگان، پستانداران و خزندگان تا حدودي شناسائي شده‌اند.

خزندگان منطقه

     شرايط آب و هوايي، موقعيت كوهستاني و دره‌هاي زيبا با پوشش غني و تنوع گياهي ساريگل همراه حفاظت چندين ساله محيط مناسبي براي زندگي انواع خزندگان را به وجود آورده به طوري كه از 8 خانواده و 112 گونه سوسمارهاي ايران 5 خانواده شامل سه گونه Agamidae و چهار گونه Gekkonidae و سه گونهLacertidae و يك گونه Uramatycidae و يك گونه Varanidea و از راسته مارها كه 63 گونه خشكزي و 9 گونه دريايي هستنددر اين منطقه يك گونه Boide و 7 گونه Coluberidae و يك گونه Elapidae و دو گونه Viperidae شناسايي شده‌اند.

     راسته سوسمارهاorder sauria عبارتند از: آگاماي خراساني، آگاماي قفقازي، ارمياس ايراني، سوسمار خارئم ايراني، ارمياس كپت داغ و مي‌باشند.

     از جمله خزندگان منطقه راسته مارها Order-Serpentes هستند كه عبارتند از: كور مارشني، مارآتش(مار سرجه)، آلوسر، مار جعفري و مي‌باشند.

4 عكس

پرندگان پارك ملي و منطقه حفاظت شده ساريگل

     نقش پرندگان با توجه به قدرت پرواز گسترده آنها در نظام زيستي از ارزش بسيار بالايي برخوردار است. پرندگان متنوع‌ترين گروه مهرداران را تشكيل داده و بزرگترين زيستگاه‌ها را در سطح كره زمين به خود اختصاص داده‌اند.

     منطقه ساريگل به علت دارا بودن شرايط كوهستاني مرتفع و وفور منابع آبي و تنوع گياهي يكي از زيستگاه‌هاي با اهميت پرندگان خراسان محسوب مي‌شودبطوري كه از 502 گونه پرنده شناخته شده در كشور 7 گونه يعني 3‏‌/15% پرندگان شناخته شده كشور در اين منطقه مشاهده مي‌شوند كه از اين تعداد 6/37% آن مهاجر و 9 % آن مهاجر عبوري مي‌باشند.

     از پرندگان شكاري منطقه پيغوي كوچك، سنقر سفيد و خاكستري، عقاب پريا، كركس، بحري، بالابان، ليل مهاجر و تعدادي گونه ديگر بومي منطقه هستند.

     خانواده‌هاي باز، عقاب، لاشخور، شاهين و جغد به ترتيب عبارتند از: پيغوي كوچك و سنقر سفيد، عقاب دو برادر و عقاب طلايي، هما و كركس، ليل و دليجه، شاه بوف و مرغ حق جنوبي و مي‌باشند.

     از كوكرها كه پرندگاني شبيه كبوتر با جثه بزرگ و داراي پرواز سريع و مستقيم و دم دراز و نوك پهن هستند و اغلب در بيابان‌ها و زمين‌هاي باير زندگي مي‌كنند دو گونه، از كبوترها سه گونه، چاخلق يك گونه و از خانواده قرقاول دو گونه شامل كبك و تيهو در اين منطقه ساكن هستند.

     از خانواده‌هاي قرقاول، چاخلق، كوكر، كبوتر عبارتند از: كبك، چاخلق، كوكر شكم سياه، قمري معمولي و مي‌باشند.

     از زنبورخورها كه پرندگاني اجتماعي و رنگارنگ با بال‌هاي دراز و نوك تيز، دم بلند و منقاري نسبتاً خميده و دراز و باريك هستند يك گونه، از بادخورك‌ها كه ظاهري شبيه پرستوها دارند دو گونه و از سبز قبادها و هدهد و شبگردها يك گونه در اين منطقه مشاهده مي‌شوند.

     خانواده‌هاي شبگرد، بادخورك، زنبور خور، سبز قبا و هدهدfamilyof- Caprimulcidae-Apodidae-Meropidae-Coraciidae and Upupidae  عبارتند از: شبگرد معمولي، بادخورك معمولي، زنبور خور معمولي، سبز قبا و هدهد و مي‌باشند.

در اين منطقه از دم جنبانك‌ها كه پرندگاني ريز جثه با دم دراز و پرواز قوي هستند و مرتباً دم خود را در جهت بالا و پايين حركت مي‌دهند دو گونه، از چكاوك‌ها كه پرندگاني خوش آواز هستند سه گونه و از پرستوها كه پرندگاني پر تحرك مي‌باشند 5 گونه مشاهده مي‌شود.

8 عكس

     خانواده پرستو، چكاوك، دم جنبانكFamilyHirundinid-Alaudidae-Motacillidae عبارتند از: چلچله رودخانه‌اي و چلچله كوهي، چكاوك سنگلاخ و چكاوك گندم زار، دم جنبانك زرد و دم جنبانك ابلق و مي‌باشند.

     خانواده سنگ چشم، سار، كلاغ، صعوه Family Landiidae،   Sturnidae، Corvidae، Prunellidae عبارتند از: سنگ چشم‌دم‌سرخ و سنگ چشم خاكستري، سار و سار صورتي، زاغي و زاغ نوك سرخ، صعوه كوهي و صعوه ابروسفيد و مي‌باشند.

     از خانواده سسك‌ها كه پرندگاني حشره‌خوار، پر جنب و جوش با منقار باريك و پر سروصدا مي‌باشند 6 گونه و از مگس‌گيرها يك گونه در اين منطقه مشاهده مي‌شود. خانواده سسك- مگس گيرFamily sylviidae Muscicadidae عبارتند از: سسك باغي، مگس گير سينه سرخ و مي‌باشند.

     از خانواده كمركلي كه پرندگاني با سر بزرگ، منقار قوي، پاهاي كوتاه، پنجه‌هاي بلند و نسبتاً بلند و نوك تيز هستند يك گونه و از توكاها كه پرندگاني خوش آواز و رنگارنگ با قامتي راست و منقاري باريك هستند 9 گونه در اين منطقه مشاهده مي‌شوند.

     خانواده توكا، كمركليFamily Turdidae،  Sittidae عبارتند از: دم سرخ كوهي، كمركلي بزرگ و مي‌باشند.

     از گنجشك‌ها كه داراي پاهاي نسبتاً ؛ كوتاه و پرواز قوي، منقار كلفت و مخروطي هستند دو گونه، از سهره‌ها كه پرندگاني دانه خوار با منقاري قوي و كوتاه مي‌باشند دو گونه و از زرد پره‌ها كه از نظر جثه هم اندازه گنجشك و داراي منقار كوتاه هستند و اغلب مناطق باز را به عنوان زيستگاه انتخاب مي‌كنند دو گونه در اين منطقه مشاهده مي‌شوند.

     خانواده سهره، زرد پره، گنجشك Family Ploceidae-Fringillidae-Emberizidae عبارتند از: سهره يال سرخ، زرد پره گونه سفيد، گنجشك سينه سياه و مي‌باشند.

10 عكس

پستانداران منطقه

     پستانداران به علت برخورداري از قدرت تطبيق و سازش با محيط‌هاي مختلف كه ناشي از خونگرم بود نشان مي‌باشد تكامل يافته‌ترين موجودات روي كره زمين بوده و در هر سه محيط آبي، خاكي و هوا زندگي مي‌كنند. منطقه ساريگل كه منطقه‌اي كوهستاني با آب و هواي معتدل است به لحاظ حفاظت چندين ساله و منابع آبي فراوان و پوشش گياهي متنوع از تنوع جانوري مطلوبي برخوردار است.

     از مجموع پستانداران  شناسايي شده در كشور دو گونه خارپشت ايراني و گوش بلند از راسته حشره خواران ، سه گونه خفاش شامل خفاش نعل اسبي كوهستاني، خفاش گوش موشي كوچك و خفاش بال سفيد، 11 گونه جونده از راسته جوندگان، 10 گوشتخوار شامل پلنگ، گرگ، شغال، روباه، كفتار،‌ سمور، رودك، زرد پره، گربه وحشي،‌ گربه پالاس و 5 گونه از زوج سمان در اين منطقه زندگي مي‌كنند و برابر آخرين سرشماري انجام شده در سال81 كه توسط 13 گروه در يك روز انجام شد جمعيت پستانداران مشاهده شده با توجه به خشكسالي 3 ساله اخير عبارت بود از:

1-قوچ         285  راس

2-ميش        828  راس

3-كل          15  راس

4- بز          43  راس

5- آهو        18  راس

 گونه‌هاي مهم جانوري منطقه به شرح زير مي‌باشد.

     راسته حشره‌خواران  INSECTIVORA

در منطقه مورد نظر دو گونه خارپشت مشاهده شده است.

خار پشت ايراني

     اين گونه خارپشت نسبت به ساير خارپشت‌ها خارهاي بلندتري داشته و داراي رنگ سياه مي‌باشد و از نظر پراكندگي در اكثر نقاط ايران به خصوص نواحي استپي مشاهده مي‌شود.

خار پشت بياباني

     اين خارپشت شبيه به خارپشت ايراني مي‌باشد ولي رنگ متفاوت با خارپشت ايراني داراد. ازنظر پراكندگي جهاني اين نوع خارپشت در افريقا و خاورميانه و در داخل كشور در نواحي مركزي و جنوبي ايران ديده مي‌شود.                                                                                      

  راسته خفاش‌ها

     خفاش‌ها تنها پستانداران پرنده مي‌باشند. اين پستانداران پس از انسان وسيع‌ترين پراكندگي را در سطح كره زمين دارند و بعد از جوندگان بيش‌ترين تعداد را شامل مي‌گردند. اين حيوانات با دو شيوه مهاجرت وخواب زمستاني، زمستان خود را سپري مي‌كنند. در منطقه مورد مطالعه4 گونه خفاش شناسايي شده اند كه عبارتند از:

1-    خفاش نعل اسبي بزرگ

     اين خفاش بزرگ‌ترين خفاش نعل اسبي ايران است. رنگ قهوه‌اي متمايل به خاكستري دارد. اين نوع خفاش بيشتر از حشرات كوچك تغذيه مي‌كند.

2-    خفاش نعل اسبي كوهستاني

     جثه اين خفاش كوچك‌تر از نعل اسبي بزرگ بوده و رنگ آن قهوه‌اي مي‌باشد.

3-    خفاش لب كوتاه

     كوچك‌ترين خفاش ايران است كه از حشرات تغذيه مي‌كند و رنگ قهوه‌‌اي روشن تا قهوه‌اي تاريك دارد.

4- خفاش بال بلند‌

     اين نوع خفاش جثه متوسط، پوزه كوتاه و خميده‌اي دارد. بدن اين خفاش روشن‌تر از ساير خفاش‌ها بوده عمدتاً از حشرات و سوسك تغذيه مي‌كنند.

راسته جوندگان

     جوندگان با وجود 3000 گونه بزرگ‌ترين راسته پستانداران تشكيل مي‌دهند. مشخصه اصلي جوندگان داشتن دو جفت دندان پيشين بلند، يك جفت در آرواره بالا و يك جفت در آرواره پايين است. اكثر جوندگان در تمام سال فعالند. علي ايحال بعضي در فصل سرد سال به خواب زمستاني و عده معدودي نيز در فصل تابستان كه درجه حرارت محيط بالا است به خواب تابستاني فرو مي‌روند. اكثر جوندگان اجتماعي بوده، و از توليد مثل گسترده‌اي برخوردارند. اين راسته در ايران داراي 5 خانواده و 54 گونه مي‌باشد.

     جوندگان كه بخشي از پستانداران پارك ملي و منطقه حفاظت شده ساريگل را تشكيل مي‌دهند. تا كنون 13 گونه از آنان شناسايي شده است. زيستگاه‌هاي عمده جوندگان در تپه ماهورها و در دشت‌هاي منتهي به روستاهاي مجاور منطقه مي‌باشد. اين گروه از پستانداران كه عمدتاً علف‌خوار هستند از بخش‌هاي مختلف گياه مثل ميوه، برگ، ساقه و در مواردي بذر گياهان استفاده مي‌كنند. فعاليت جوندگان به منظور سايش دندان‌هاي نيش خود در مواردي موجب تاثير گذاري مثبت بر مسئله بذر پاشي گونه‌هاي گياهي مي‌شود.

خانواده موش‌ها‌

     از اين خانواده گونه‌هاي زيادي در اين منطقه ديده مي‌شود

هامستر خاكستري

     اين جونده جثه‌اي كوچك، دم كوتاه و گوش‌هاي پهن و بيضي شكل دارد. بيشتر در بوته‌زارها و زمين‌هاي كشاورزي كوهستاني و جنگلي زندگي مي‌كند.

ول معمولي

     جثه‌اي كوچك، رنگ پوست قهوه‌اي متمايل به خاكستري از ويژگي‌هاي اين پستاندار مي‌باشد، اين جونده اكثراً در علفزارها مناطق كوهستاني و اراضي كشاورزي منطقه زندگي مي‌كند.

جرد ايراني

     جثه متوسط و گوش‌هاي نسبتاً بلند و تا حدي مثلثي شكل رنگ قهوه‌اي متمايل به قرمز از خصوصيات اين جونده مي‌باشد تپه ماهورها، صخره‌ها و دره‌ها منطقه محل اصلي زندگي جونده مي‌باشد.

موش‌خانگي‌

     جثه كوچك و استوانه‌اي شكل گوش‌هاي بزرگ، رنگ خاكستري تيره متمايل به قهوه‌اي ديده مي‌شود.

موش‌هاي وراميني

     جثه كوچك، پوزه كوتاه، رنگ زرد متمايل به قهوه‌اي يا خاكستري متمايل به قهوه‌اي از خصوصيات اين جونده مي‌باشد.

دوپاها

     از خانواده دوپاها يك گونه در منطقه مشاهده شده است اسم گونه دو پاي خراساني noetherh threetoed يا dipus sayitta مي‌باشد.

خانواده تشي‌ها

     از خانواده تشي‌ها فقط يك نمونه در منطقه ساريگل مشاهده شده است. اين گونه با نام علمي indian crested porcupine معروف مي‌باشد. اين گونه تشي بزرگ‌ترين جونده ايران مي‌باشد، بدن اين گونه تشي پوشيده از خارهاي بلند مي‌باشد. خارهاي قسمت گردن اين حيوان نازك‌تر و بلند‌تر از خارهاي ساير قسمت‌هاي بدن است. اين حيوان عموماً دره‌ها، كوهستان‌ها وباغات منطقه را جهت زندگي انتخاب مي‌نمايد. 

 خانواده سنجاب‌ها

     از خانواده سنجاب‌ها تنها گونه‌اي كوچك كه درمنطقه ساريگل مشاهده مي‌شود سنجاب درختي مي‌باشد اين سنجاب جثه‌اي كوچك داشته و در نواحي جنگلي رنگ قهوه‌اي زيتوني و در منطقه غير جنگلي رنگ خاكستري متمايل به زرد مي‌باشد. اين گونه سنجاب در دره‌هاي منطقه كه از تراكم درختي بالايي برخوردار است زندگي مي‌كند.

     از خانواده اين سنجاب‌ها عبارتند از: سنجابك درختي، هامستر دم دراز، جرد ايران و

راسته خرگوش‌ها  LEPORIDAE

     راسته خرگوش‌ها داراي دو خانواده ودو گونه مي‌باشد. در ايران و از آن جمله در منطقه ساريگل فقط يك گونه خرگوش با نام علمي Lepus capensis و اسم انگليسي Cape  Hare(Brown  Hare) وجود دارد.

   4 عكس

راسته گوشتخوران  Carnivora

     در اين راسته پستانداران با جثه‌هاي بسيار متفاوت از حشره خوار 2 گرمي تا نهنگ 130 تني ديده مي‌شود. غذاي اصلي اكثر آنها همه چيز خار نيز هستند. مدت زمان آبستني در اين گروه از پستانداران بسيار كوتاه است وتعداد نوزادان از يك تا چند قلو ديده مي‌شود. بچه ها غالباً در زمان تولد نارس و بسيار آسيب پذير مي‌باشند. از اين رو ميزان مرگ و مير در بين بچه‌ها بالاست و معمولاً يك تا دو توله از آنها بيشتر به بقاي خود ادامه نمي‌دهند. اين جانوران كه در رأس هرم غذايي قرار گرفته‌اند تعدادشان در مقايسه با طعمه‌هايشان خيلي كمتر است. از اين گروه در ايران تا كنون 29 گونه شناسايي شده است كه در6 خانواده جاي مي‌گيرند. از اين تعداد تا كنون دوگونه شاخص منقرض شده (شير و ببر ايران) و بعضي گونه‌ها مثل يوز پلنگ آسيايي كه در ساير كشورهاي جهان از بين رفته در معرض تهديد شديد قرار گرفته است.

 از اين راسته در اين منطقه خانواده‌هاي زير ديده مي‌شود.

خانواده سگ سانان

     پوزه دراز و باريك، گوش‌هاي سيخ و مثلثي شكل، دم پرمو ودست وپاي بلند از مشخصه‌هاي اين خانواده مي‌باشد. بينايي و شنوايي درآنها حساس وحس بويايي بسيار قوي مي‌باشد. سگ سانان هم‌چون ساير گوشتخواران در فرايند زيستي اكوسيستم‌ها نقش تعادلي بسيار حساسي دارند. آنها با تعقيب وصيد حيوانات بيمار وضعيف سلامتي بقيه جمعيت را تضمين كرده و با از بين بردن حيوانات مضر نظير جوندگان و خوردن لاشه حيوانات كمك بزرگي به انسان مي‌كنند. بعضي از سگ سانان مثل گرگ با حمله به دام‌هاي اهلي خساراتي به انسان وارد مي‌كنند كه در مقايسه با منافع آنها بسيار ناچيز است. البته توجه به اين نكته ضروري است كه حيوانات وحشي از آن جمله گرگ فطرتا از انسان گريزان بوده و از نزديك شدن به محدوده زندگي انسان‌ها شديدا اجتناب مي‌نمايند مگر در شرايط خاص مثل زمان بچه داشتن وبحران‌هاي غذايي كه حيوان ناچارن جهت تغذيه خود و بچه‌هايش ريسك نموده و به دام‌هاي اهلي نزديك مي‌شود.

     مطالعات نشان داده است كه اين وضعيت بيشتر در مناطقي ديده مي‌شود كه زيستگاه حيوان به خاطر تجاوز انسان از بين رفته و حيوان با كاهش شديد غذا مواجه مي‌باشد.

خانواده سگ سانان عبارتند از: گرگ، شغال، روباه معمولي مي‌باشند.

2 عكس

خانواده گربه سانان  Fekidae

     افراد اين خانواده سري كوچك، پوزه كوتاه، گوش‌هاي نسبتا كوچك، چشم‌هاي درشت و دست و پايي كوتاه دارند. دست‌ها 5 و پاها 4 انگشت دارند كه به ناخن‌هاي بلند و تيزي ختم مي‌شوند. اين ناخن‌ها كه مهم‌ترين اسلحه گربه‌سانان در ارتباط با شكار طعمه است، قايل جمع شدن هستند و براي جلوگيري از كنده شدن، درون غلافي جاي مي‌گيرند. اكثر گربه سانان شبگرد هستند. حس بويايي در اين گروه بر عكس سگ‌سانان متوسط مي‌باشد و به همين دليل طعمه خود را كمتر از روي بو تعقيب مي كنند در عوض داراي چشماني بسيار قوي و گوش‌هاي حساس به صدا هستند. گربه سانان كه در كنترل جمعيت جوندگان، خرگوش‌ها، علف‌خواران و از بين بردن حيوانات پير و عليل نقش عمده‌اي را بر عهده دارند. متاسفانه اين گروه در كشور ما شديدا در معرض تهديد قرار گرفته و نسل تعدادي از آنها مثل شير و ببر منقرض گرديده است.

     مطالعات نشان داده است كه هر كجا جمعيت گربه سانان كاهش داشته جمعيت جانوران مضربه خصوص خرگوش و جوندگاني از قبيل موش، ول و حتي تشي افزايش يافته است. از اين خانواده در منطقه ساريگل چهار گونه وجود دارد از جمله:‌ گربه وحشي، كاراكال، گربه پالاس، پلنگ مي‌باشد.

خانواده كفتار  Hyaenidae 

     افراد اين خانواده كه شباهت زيادي به سگ سانان دارند عموما لاشه خوار بوده و بدين وسيله نقش مهمي را در پاك‌سازي طبيعت و جلوگيري از انتشار بيماري‌ها و آلودگي‌ها به عهده دارند.

     سر بزرگ، آرواره‌هاي قوي،‌ گوش هاي نسبتا بزرگ و نوك دار، دم متوسط و پر مو از مشخصات اين گونه مي‌باشد. شانه‌ها بلندتر از قسمت عقب بدن است و حالتي قوز مانند به او مي‌دهد. رنگ بدن خاكستري روشن تا خاكستري مايل به زرد همراه نوارهايي به رنگ قهوه‌اي تيره تا سياه بر روي آن ديده مي‌شود.علاوه بر پستانداران گونه‌هاي ديگري از اين گروه در اين منطقه ديده شده كه مهم‌ترين آنها سمور، رودك، زرده پر مي‌باشند.

راسته زوج سمان  Artlodactyla  

     دست و پا در اين گروه از حيوانات كه عموما داراي جثه متوسط تا بزرگ مي‌باشند هر يك داراي دو انگشت مساوي هستند، كه انتهاي آنها به صورت سم درآمده است. گروهي از حيوانات اين راسته مثل خانواده خوك‌ها نقش مهمي را در تكثير گونه‌هاي گياهي مرتعي و جنگلي به عهده دارند. افراد اين خانواده با زير و رو كردن خاك علاوه بر پوك كردن  آن امكان هوادهي و دفن بذور را فراهم مي‌نمايد. اين راسته در ايران شامل دو زير راسته خوك شكلان و نشخوار كنندگان بوده و كلاً داراي 3 خانواده و 8 گونه است.

در اين منطقه در حال حاضر از هر دو زير راسته ذكر شده مشاهده مي‌شودكه شامل كل و بز، قوچ و ميش، آهو، گراز مي‌باشند.

10 عكس

عوامل تهديد ساريگل

     توسعه بي‌رويه اقتصادي بدون در نظر گرفتن بهره‌وري مستمر و پايدار از طبيعت و وابستگي فزاينده قشر كثيري از جمعيت جهان از نظر تامين معاش به طبيعت روز بروز از تنوع زيستي اكوسيستم ها كاسته و محدوديت‌هاي بيشتري براي زندگي و بقاي حيات وحش را فراهم كرده است.

     در ميان عوامل زيادي كه نابودي گونه‌ها را فراهم مي‌كنند تخريب زيست‌گاه به عنوان يكي از موثرترين فرايند‌ها مطرح مي‌باشد. تخريب زيستگاه به طور عمده نتيجه بهره‌برداري غير عقلاني از محيط‌هاي طبيعي است كه عمدتا در اثر تبديل اراضي و تغيير كاربري زمين به وجود مي‌آيد.

     بوميان حواشي مناطق به شكل منطقه فزاينده‌اي اين محيط را مورد استفاده قرار داده و از طريق فعاليت‌هاي كم بازده اقتصادي نظير كشاورزي ديم و دامداري سنتي و بيشتر به منظور تثبيت مالكيت، زمينه نابودي زيستگاه‌هاي طبيعي حيات وحش را فراهم مي‌نمايند.

     پارك ملي و منطقه حفاظت شده ساريگل كه از دو مجموعه پارك ملي و منطقه حفاظت شده در كنارهم تشكيل شده است تعارضات و عوامل تهديد آن اگر چه در بسياري از موارد نزديك و شبيه به هم مي‌باشند ولي تا حدودي متفاوت است. به عنوان مثال فعاليت‌هاي كشاورزي، ورود دام و چراي مفرط كه يكي از عوامل عمده تهديد و تخريب زيستگاه‌ها مي‌باشد در ارتباط با پارك‌هاي ملي كلاً منتفي است و اين در حالي است كه اين موارد در ارتباط با منطقه حفاظت شده از عوامل موثر و مهم تخريب و تهديد مي‌باشد. علي ايحال فاكتورهاي مهم تهديد اين منطقه را مي‌توان به شرح زير بيان داشت.

1- كشاورزي

     كشاورزي در اين منطقه به هر دو صورت ديم و آبي وجود دارد كشاورزي ديم اگر چه از گستردگي فراواني برخوردار نيست علي ايحال با توجه به اين كه عموماً اين نوع زراعت در مناطق شيب دار اجرا مي‌شود، فرسابش آبي را در پي دارد. اگر شيار بوسيله تراكتور انجام شود در اين حالت به خاطر سهولت حركت تراكتور شيار در جهت شيب انجام مي‌شود. در اين صورت شدت فرسايش به مراتب بيشتر و آب بردگي‌ها عميق‌تر خواهد بود. كشاورزي آبي بيشتر در دره‌هاي منطقه آن هم به صورت باغ رايج است و اين نوع كشاورزي اگر چه به ميزان زراعت ديم باعث تخريب زمين نمي‌گردد ولي به خاطر حضور كشاورزان در منطقه شرايط نا امني و استرس جهت وحوش فراهم مي‌گردد. ضمناً ايجاد باغات و كشت درختان ميوه با اكوسيستم طبيعي منطقه مغايرت دارد.

2- چراي مفرط         

     يكي از مخرب‌ترين مواد تخريب مراتع و مناطق مي‌باشد. متاسفانه دام بسيار بيشتر از ظرفيت قابل تحمل مرتع وارد چراگاه مي‌شود كه اين عامل پيامدهايي مثل كوبيده شدن خاك،‌ كاهش نفوذ پذيري، توقف رشد و توليد مثل و نهايتاً عاري شدن خاك از پوشش را در بر دارد. علاوه بر آن حضور دام به تبع آن انسان و سگ امنيت را از وحش گرفته و علاوه بر خسارت مستقيم جامعه حيواني را با استرس مواجه مي‌نمايد، كه نهايتا منجر به كاهش توليد مثل گونه‌ها مي‌گردد.

     اين دو عامل اگر چه از شدت آن نسبت به گذشته به خاطر تامين بيشتر سوخت‌هاي فسيلي كاسته شده ولي هنوز هم به عنوان يك معضل در سطح مناطق وجود دارد. تامين سوخت و تبديل به زغالاز عوامل عمده نابودي جنگل‌هاي منطقه بوده به گونه‌اي كه امروز از آن همه جنگل‌هاي انبوه جوامع پراكنده‌اي بيش نمانده است.

     خطوط انتقال نيرو، گاز و بوته‌كني از ديگر عوامل تخريب اين منطقه مي‌باشد كه در منطقه مورد بحث از نقش چنداني برخوردار نيستند.

مديريت منطقه      

     مديريت و تدوين برنامه‌هاي مديريتي و اصول تضمين كننده موفقيت حفاظت و رشد عرصه‌هاي طبيعي و مناطق تحت كنترل مي‌باشد. بدون مديريت صحيح هر چند كه ابزار كنترل از كيفيت بسيار خوبي هم برخوردار باشد نمي‌توان به رشد ارزش‌هاي اكولوژيكي و طبيعي مناطق اميدوار بود.

     ذكر اين نكته ضروري به نظر مي‌رسد كه مديريت هم زماني مي تواند كارساز باشد كه شناخت كامل از منطقه و عوامل تشكيل دهنده آن وجود داشته باشد و اين شناخت حاصل نمي‌شود مگر در پناه مطالعه جامع مديريت اين گونه مناطق در طرح جامع مديريت اساس كاربري‌ها، ارزش هر منطقه از نظر عوامل طبيعي و غير طبيعي و اجتماعي، فرهنگي، اقتصادي، تفرجگاهي و تحقيقي مشخص و منطقه بر اساس آن زون بندي شده و كاربري‌ها مشخص مي‌گردد.

     طرح جامع منطقه است كه مشخص مي‌كند كدام ناحيه به مسئله تفرجگاهي اختصاص داده مي‌شود و كدام ناحيه به منظور حفاظت و حراست گونه‌هاي گياهي و جانوري و ذخاير ژنتيكي تعيين و مشخص گردد.

     خلاصه كلام كه در طرح جامع مديريت مي‌تواند مارد زير مد نظر قرار گيرد:‌

-         سازماندهي كاربري‌ها بر اساس شرايط توپوگرافيكي و جغرافيايي منطقه

-          مشخص شدن برنامه‌هاي پژوهشي بر اساس اطلاعات بدست آمده.

-          اختصاص استفاده سازگار و هماهنگ با شرايط هر منطقه

-          تدوين برنامه‌هاي تحقيقاتي و تفرجگاهي.

-          تجهيز منطقه بر اساس نيازهاي حفاظتي.

     پارك ملي و منطقه حفاظت شده ساريگل با توجه به شرايط اقليمي آن منطقه و ساختار شكل زمين آن كه تركيبي از كوه، دشت و تپه ماهور مي‌باشد داراي ارزش‌هاي بالقوه‌اي در ابعاد پژوهشي، علمي و تفرجگاهي و اقتصادي مي‌باشد كه به علت عدم اجراي طرح جامع مديريت هنوز تفكيك نشده و جهت به فعل درآوردن آنها اقدامي نشده است.

     اين منطقه به دليل تنوع اقليم و توپوگرافي آن از تنوع اكوسيستمي نسبتا خوبي و به تبع آن از تنوع گونه‌اي مطلوبي اعم از گياهي و جانوري برخوردار است. بيش از 20 سال حفاظت بر ارزش‌هاي اكولوژيكي منطقه افزوده و امروز ساريگل با مجموعه پارك ملي در منطقه حفاظت شده آن يكي از غني‌ترين زيستگاه‌هاي استان خراسان مي‌باشد. در حال حاضر در اين منطقه تعداد 2 باب واحد محيط‌باني و سر محيط‌باني وجود دارد كه از نظر تامين پرسنل يسيار در تنگنا مي‌باشند. نياز حفاظتي منطقه حدوداً هر سه هزار هكتار يك نفر مامور مي‌باشد كه براي تحقق اين امر نياز به 16 نفر ديگر مامور اجرايي مي‌باشد. لذا ضروري به نظر مي‌رسد كه منطقه چه از نظر نيرو و چه از نظر امكانات تجهيز و تقويت گردد.

     منطقه ساريگل با بيش از 200 گونه گياهي از تنوع نسبتاً مطلوبي برخوردار مي‌باشد. قسمت عمده گياهان منطقه را گونه‌هاي گلدار تشكيل مي‌دهد و از بازدانگان گونه شاخص در اين منطقه ارس مي‌باشد كه به صورت تنك تا پراكنده از ارتفاع حدود 1600 متر به بالا در سرتاسر منطقه مشاهده مي‌شود.

     اصولاً گياهان هر منطقه چه از نظر كميت و چه از نظر كيفيت و انواع تا حدود زيادي تعيين كننده تركيب جانوري آن منطقه مي باشد. علاوه بر آن گياهان نقش موثري را از نظر ساختارهاي اكولوژيكي هر منطقه، حفاظت خاك، نگهداري رطوبت و افزايش نفوذ پذير نزولات به عهده دارد.

     فلور اين منطقه از نظر جغرافيايي گياهي بر اساس تقسيم بندي مبين در منطقه رويشي ايران توراني واقع گرديده است. علي ايحال بخش عمده‌اي از منطقه از اقليم استپي سرد برخوردار است و جامع گياهي آن خصوصيات اين اقليم را دارا مي‌باشد. از نظر اكولوژيكي در منطقه ساريگل 2 اكوسيستم عمده كوه‌ها و تپه ماهورهاي پست و بلند و مناطق دشتي قابل تشخيص مي‌باشد.

     پوشش گياهي در منطقه مرتفع و صعب‌العبور تقريباً دست نخورده باقي مانده و شكل طبيعي خود را حفظ نموده است ولي اين حالت در مناطق دشتي و تپه ماهورهاي پست با قلل هموار و شيب كم تا حدودي دست خوش تغيير گشته است. اين تغييرات داخل دره‌ها مخصوصاً آن تعداد آن دره‌هايي كه داراي جريان آب مي‌باشند،‌ كاملا محسوس است و گونه‌هاي غير بومي مخصوصاً درختان ميوه اكوسيستم متفاوتي را با شرايط طبيعي منطقه فراهم نموده است.

ويژگي‌هاي آموزش و سياحتي منطقه ساريگل

     پارك ملي ومنطقه حفاظت شده ساريگل به علت دارا بودن تنوع آب و هوا و تنوع گونه‌هايي جانوري و پوشش گياهي و وجود چشمه سارهاي فراوان در ارتفاعات بلند با مناظر زيبا داراي جاذبه‌هاي زيادي مي‌باشد كه در صورت اجراي مديريت صحيح مي‌توان از اين استعدادها بدون اين كه اثرات منفي قابل توجهي را بر اصول پايداري اكوسيستم‌ها وارد نمايد در جهت توسعه گردشگري منطقه بهره‌برداري نمود.

اجراي اين برنامه مي‌تواند به دو شكل زير باشد

الف- براي بازديدكنندگاني كه توان راه‌پيمايي‌هاي طولاني از نظر جسمي دارند و علاقمند به ورزش و كوهنوردي هستند و مي‌خواهند به مدت چند روزي از طبيعت و آب و هواي سالم كوهستاني استفاده كنند. براي اين منظور دره‌هاي زيبا و مناظر دل انگيز محل بسيار مناسبي براي ايجاد يك مركز تفريح گسترده در صورت تهيه امكانات از قبيل چادر و غيره مي‌تواند باشد.

ب- براي بازديد كنندگاني كه از توانايي جسمي بالائي برخوردار نبوده مانند افراد مسن و يا زمان كمي براي استفاده از طبيعت داشته و مي‌خواهند بصورت تفريحي تعطيلات آخر هفته خود را در دامان طبيعت بگذرانند. براي اين منظور آبشار ايزي كه از ارتفاعات لوش بيني سرچشمه گرفته و يكي از مناظر زيبا و با شكوه منطقه ساريگل را به وجود آورده در صورت ايجاد تاسيسات مي‌تواند محل بسيار مناسبي باشد.

آموزش

     اين منطقه به عنوان ذخيره‌گاه ژنتيكي مي‌تواند نقشي اساسي در توسعه مطالعات و بررسي‌هاي علمي داشته باشد اين گونه مناطق مي‌تواند ملي براي بررسي‌هاي جانور شناسي مخصوصاً مطالعه در مورد گونه‌هايي مانند پلنگ  و قوچ و ميش اوريال و هم‌چنين با توجه به تنوع گونه‌هاي گياهي منطقه محلي بر آموزش عملي گياه شناسان و دانشجويان علوم گياهي.         

منابع

حسين مروج همداني- علي ادهمي و پرندگان ايران انتشار سازمان حفاظت محيط زيست 1354

فيروز اسكندر- حيات وحش ايران- مهره‌داران مركز نشر دانشگاهي 1378

ضيايي هوشنگ )1375( راهنماي صحرايي پستانداران ايران انتشار سازمان حفاظت محيط زيست

محمود لطيفي- مارهاي ايران، سازمان حفاظت محيط زيست 1370

حبيب ا ثابتي- اقاليم حياتي ايران انتشار دانشگاه تهران 1349

آمار نامه‌هاي اقليم و هواشناسي- سازمان هواشناسي كشور جلال فاموري و خاك‌هاي ايران- مؤسسه خاك‌شناسي و حاصل‌خيزي خاك 1349

احمد قهرمان- فلور رنگي ايران- دانشگاه تهران

علي زرگر- گياهان دارويي ايران- انتشار دانشگاه تهران رستني‌ها ايران- صادق مبين دانشگاه تهران 1364

مطالعات خاك‌شناسي و زمين‌شناسي منطقه گناباد- سازمان آب منطقه اي خراسان

مطالعه بوم‌شناسي منطقه هلالي رحمان حسين زاده  1379

غلامرضا مقامي مقيم- منطقه حفاظت شده سالوك- پايان نامه كارشناسي ارشد سال 79

مناطق حفاظت شده ايران هنر يك مجنونيان انتشارات سازمان حفاظت محيط زيست

بررسي زيست محيطي منطقه حفاظت شده ساريگل

محمود بيژني پايان‌نامه كارشناسي

منطقه حفاظت شده گنو انتشارات محيط زيست استان هرمزگان

منطقه حفاظت شده هفتاد قله انتشارات محيط زيست استان مركزي

نشريات محيط زيست و منابع طبيعي

پارك ملي و منطقه حفاظت شده ساريگل

ناشر: اداره كل حفاظت محيط زيست استان خراسان

پژوهش: سيد حسين آقاميري- حسين گلستاني- محمود بيژني- رضاآهدوخش

عكس: رضا خيرخواه- عليرضا كياني- محمود بيژني و ساير منابع

تدوين و نظارت:‌ حسين گلستاني

نوبت چاپ: اول- بهار82

مجري طرح: شركت تعاوني كتاب مشاور خراسان