بش قارداش
بابا امان
شهر تاریخی بلقیس
عمارت مفخم

بش قارداش
بابا امان
شهر تاریخی بلقیس
عمارت مفخم

ابو يوسف يعقوب اسفرايني (م. 488 يا 498ه.ق)

     ابو يوسف، يعقوب بن سليمان بن داود اسفرايني محدث، فقيه اصولي، اديب، لغوي و شاعر بود.[1] از ابتداي زندگي وي اطلاعي در دست نيست. ابو يوسف در جست و جوي دانش و سماع حديث به شام و عراق سفر كرد و ساكن بغداد شد. وي دانش فقه را نزد قاضي ابو طيّب طبري، كه از شاگردان ابو اسحاق اسفرايني بود، آموخت.        ابو يوسف، مردي فقيه بود و به اصول اشعري، معرفتي نيكو داشت.

     ابو يوسف پس از تحصيل علم به روايت حديث پرداخت چنان كه ابو سعيد در ذيل از او ياد كرده و تفليسي نيز از او حديث نقل نموده است. او در زمره شاگردان    ابو يوسف به شمار است. وي از خط نيكويي برخوردار بوده است.[2]

     بنا به گفته ياقوت حموي، ابو يوسف اسفرايني، مدتي خازني دارالكتب نظاميه بغداد را بر عهده داشت و در اين سمت بود تا در سال 498 ه.ق درگذشت و محمد بن احمد ابيوردي (م. 507 ه.ق) جانشين وي گرديد.[3]

     ابو يوسف اسفرايني، آثار ارزنده‌اي را تأليف كرده است:

1ـ‌شرائط الخلافه

2ـ محاسن الأدب و اجتناب الَّريب يا محاسن الآداب

3ـ بدائع الأخبار و روائع الأشعار

4ـ قالئد الحكم و فرائد الكلم علي بن ابي طالب

5ـ سير الخلافه (= سير الخلفا)

6ـ‌المستظهري در امانت[4]

7ـ الفوائد و القوائد:  مجموعه‌اي است از كلمات قصار حضرت علي (ع)‌ نسخه‌اي از آن در كتابخانه مروي تهران نگهداري مي‌شود، كه محتملاً از خطوط اواخر قرن ششم هجري است.[5] اسنوي، تاريخ وفات ابو يوسف اسفرايني را 20 ذي القعده سال 488 ه.ق ذكر كرده اما سبكي سال 498 ه.ق را ترجيح داده است.[6]

مشاهير رجال اسفراين، غلامرضا فسنقري ـ احمد شاهد

 



[1] ـ تاريخ نيشابور، مقدمه، ص 130، فوات الوفيات، ج4، ص 336 ـ 335.

[2] ـ جمال الدين اسنوي، طبقات الشافعيه، ج1، ص 84 ـ 82، تاج الدين سبكي، طبقات الشافعيه الكبري، ج5، ص 359، اسماعيل پاشا بغدادي، هديه العارفين، ج2، ص 545.

[3] ـ معجم الادبا، ج17، ص 237 ـ 234.

[4] ـ معجم المؤلفين، ج13، ص 249، به نقل از ابن عبدالهادي، كتاب في تراجم رجال، ج1، ص 112، بروكلمان، تاريخ ادب العربي، ج1، ص 351، 594.

[5] ـ ابن يوسف شيرازي، فهرست كتابخانه سپهسالار، ج2، ص 147.

[6] ـ طبقات الشافعيه، ج1، ص 84، طبقات الشافعيه الكبري، ج5، ص 395.